Asif Əsgərov
Milli Məclisin deputatı
Ölkəmiz tarixən Şərqlə Qərbin qovuşuğunda müxtəlif mədəniyyətlərin qarşılıqlı əlaqəsinə şərait yaradıb. Multikulturalizm, dini dözümlülük və etnik müxtəlifliyə hörmət xalqımızın əsrlər boyu qoruyub saxladığı dəyərlərdir. Bu gün həmin ənənələr müasir dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biri kimi davam etdirilir. Azərbaycanda müxtəlif xalqların nümayəndələrinin birgə yaşayışı, onların hüquq və azadlıqlarının qorunması cəmiyyətdə qarşılıqlı hörmətin möhkəmlənməsinə xidmət edir. Bakıda keçirilən VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumu da bu təcrübənin beynəlxalq miqyasda müzakirəsi və digər ölkələrlə fikir mübadiləsi aparılması üçün imkan yaradır.
Prezident İlham Əliyevin çıxışında Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin bərpası məsələsinə toxunub. Dövlətimizin başçısı uzun illər davam edən danışıqlar prosesinin nəticəsiz qalmasından, beynəlxalq hüququn tələblərinin yerinə yetirilməməsi və BMT Təhlükəsizlik Şurasının 1993-cü ildə qəbul etdiyi qətnamələrin icrasız qalmasından bəhs edib. Azərbaycanın mövqeyinə görə, beynəlxalq hüququn norma və prinsipləri yalnız sənədlərdə təsbit olunmaqla kifayətlənməməli, onların həyata keçirilməsini təmin edən təsirli mexanizmlər də mövcud olmalıdır.
2020-ci ildə baş vermiş İkinci Qarabağ müharibəsi və 2023-cü ildə keçirilmiş antiterror tədbirləri nəticəsində Azərbaycan ərazi bütövlüyünü və suverenliyini bərpa edib. Bu proses ölkəmizin təhlükəsizlik və dövlətçilik gündəliyində yeni mərhələ yaradıb. Azərbaycan özünümüdafiə hüququna və beynəlxalq hüququn prinsiplərinə əsaslanaraq torpaqlarını işğaldan azad edib, bundan sonra isə regionda sülhün təmin olunması təşəbbüsü ilə çıxış edib. Bu yanaşma postmüharibə dövründə qarşıdurmanın davam etdirilməsi deyil, siyasi razılaşma və dinc birgəyaşayış üçün şərait yaradılmasının əhəmiyyətini önə çıxarır.
Dövlətimizin başçısının “Müharibəyə başlamaq çox asandır, onu bitirmək isə çox çətindir” fikri müasir beynəlxalq münasibətlərdə aktual olan problemlərdən birinə diqqət çəkir. Dünyanın müxtəlif bölgələrində davam edən silahlı münaqişələr göstərir ki, hərbi əməliyyatların dayandırılması, tərəflər arasında etimadın yaradılması və uzunmüddətli sülhün təmin edilməsi mürəkkəb siyasi prosesdir. Azərbaycan müharibədən sonra Ermənistanla sülh sazişinin hazırlanması və paraflanması istiqamətində təşəbbüslər irəli sürüb. Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, sonsuz müharibələr istəmirdik və qisas almaq niyyətində deyildik. Dövlətimiz əldə olunmuş nəticələrin sülh yolu ilə möhkəmləndirilməsində maraqlıdır.
2025-ci ilin avqustunda Vaşinqtonda, Ağ Evdə ABŞ Prezidenti Donald Trampın iştirakı ilə Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh sazişinin layihəsinin paraflanması, eləcə də üçtərəfli Bəyannamənin imzalanması regionun siyasi gündəliyində mühüm hadisə kimi təqdim olunur. Sazişin paraflanması onun yekun imzalanması və qüvvəyə minməsi ilə eyni hüquqi mərhələ olmasa da, bu addım tərəflər arasında sülh prosesinin irəliləməsini ifadə edir. Azərbaycanın mövqeyinə əsasən, qarşıdakı mərhələdə əsas məqsəd əldə olunmuş razılaşmaların möhkəmləndirilməsi, qarşılıqlı öhdəliklərin yerinə yetirilməsi və Cənubi Qafqazda davamlı sülhün formalaşdırılmasıdır.
Beynəlxalq təşkilatların fəaliyyəti və qəbul edilən qərarların icrası məsələsi də Forumda müzakirə edilən mühüm istiqamətlərdən biri idi. BMT Təhlükəsizlik Şurasının Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad edilməsini tələb edən qətnamələrinin uzun müddət icra olunmaması beynəlxalq sistemdə qərarların həyata keçirilməsi mexanizmlərinin əhəmiyyətini gündəmə gətirir. Beynəlxalq hüquqa inamın qorunması üçün dövlətlərə münasibətdə vahid prinsiplərin tətbiqi, qərarların icrasına nəzarət və beynəlxalq təşkilatların təsir imkanlarının artırılması vacibdir. Bu baxımdan Azərbaycanın təcrübəsi münaqişələrin həlli və beynəlxalq münasibətlərdə məsuliyyət məsələlərinin müzakirəsi üçün diqqətəlayiq nümunə kimi təqdim olunur.
Azərbaycanın regional və beynəlxalq mövqeyini müəyyənləşdirən amillər sırasında iqtisadi dayanıqlılıq və nəqliyyat bağlantıları da xüsusi yer tutur. Prezident İlham Əliyev ölkənin xarici borcunun ümumi daxili məhsulun 5 faizindən bir qədər artıq olduğunu qeyd edərək iqtisadi imkanları diqqətə çatdırıb. Enerji resurslarının beynəlxalq bazarlara etibarlı təchizatı, müasir nəqliyyat infrastrukturunun inkişafı və regional əməkdaşlıq əlaqələrinin genişləndirilməsi Azərbaycanın Avropa ilə Asiya arasında tranzit və logistika imkanlarını artırır. Bununla yanaşı, bağlantı layihələrinin səmərəliliyi təkcə coğrafi mövqedən deyil, qonşu dövlətlərlə və digər tərəfdaşlarla sabit siyasi münasibətlərdən də asılıdır.
Bütün bu amillər Azərbaycanın gələcək inkişafı üçün yeni imkanlar yaratsa da, beynəlxalq mühitdə mövcud olan qeyri-müəyyənliklər daim diqqətli siyasət yürüdülməsini tələb edir. Münaqişələrin davam etməsi, yeni gərginlik ocaqlarının yaranması və təhlükəsizlik risklərinin artması dövlətlərin iqtisadi, siyasi və müdafiə imkanlarını möhkəmləndirməsini zəruri edir. Azərbaycan bir tərəfdən dialoq, əməkdaşlıq və sülh təşəbbüslərini dəstəkləyir, digər tərəfdən milli maraqlarının və təhlükəsizliyinin qorunmasını prioritet hesab edir.
Forumun fəaliyyəti mədəniyyətlərarası anlaşmanın gücləndirilməsi üçün platforma yaratdığı kimi, dövlətimizin başçısının çıxışında qaldırılan məsələlər də beynəlxalq hüququn tətbiqi, münaqişələrin başa çatdırılması və iqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsi ilə bağlı müzakirələrin əhəmiyyətini önə çıxardı. Davamlı inkişaf üçün milli maraqların qorunması, beynəlxalq tərəfdaşlıq, qarşılıqlı hörmət və sülhə yönəlmiş siyasi iradə mühüm amillərdir.
