Bəzən tarix qanunlardan daha sərt danışır. Bəzən isə bir rəsm — yüz hüquqi sənəddən daha təsirli olur.

1937-ci ildə Gernika şəhəri bombalandı. Bu, sadəcə bir hərbi əməliyyat deyildi — bu, sivil insanların hədəfə alınmasının simvoluna çevrildi. Və həmin faciə kağız üzərində deyil, kətan üzərində əbədiləşdi — Pablo Pikassonun “Gernica” əsərində.
Bu rəsmdə bir maraqlı detal var: orada nə konkret düşmən var, nə də konkret qəhrəman. Yalnız ağrı var. Yalnız dağıntı var. Yalnız nəticə var. Bu, çox ciddi bir hüquqi və siyasi mesajdır — müharibədə “qalib” anlayışı çox vaxt nisbi olur, amma itkilər həmişə realdır.

Amma tarix hər zaman eyni nəticə ilə bitmir.

Bu gün isə tarix başqa bir səhnə göstərir.

Prezident İlham Əliyevin “Sülh və Barışıq üçün Gernika mükafatı” ilə təltif olunması, əslində, çox güclü bir metaforadır. Dünən dağıdılan bir şəhərin adı bu gün bərpa və sülh təşəbbüslərinə verilən mükafata çevrilir.

Bu nə deməkdir?

Bu o deməkdir ki, tarix yalnız xatırlanmaq üçün deyil — ondan nəticə çıxarmaq üçündür. Azərbaycan müharibədən sonra maraqlı bir seçim etdi. Qisas yolu deyil, quruculuq yolu. Bu, emosional yox, strateji seçim idi. Çünki müasir dünyada qalibiyyət yalnız hərbi nəticə ilə ölçülmür — qalibiyyət münaqişədən sonra necə davrandığınla ölçülür. Amma burada prinsipial bir məqam var. 

Azərbaycanın qələbəsi təkcə hərbi deyil — bu, həm mənəvi ədalətə, həm də beynəlxalq hüququn fundamental prinsiplərinə əsaslanan legitim qələbədir.

Bizim qalibiyyətimiz nisbi deyil.

Azərbaycan həm mənəvi baxımdan, həm də beynəlxalq hüququn fundamental prinsiplərinə uyğun olaraq qalib tərəfdir. 

Ərazi bütövlüyünün bərpası, suverenliyin təmin olunması — bunlar siyasi tezis deyil, beynəlxalq hüququn əsas normalarıdır.

Azərbaycan bu normaları bərpa etdi və bununla hüquqi ədaləti təmin etdi. 

Və məhz buna görə bizim seçimimiz — quruculuq seçimi — zəifliyin yox, gücün göstəricisidir. Hüquqi baxımdan isə bu gün daha vacib mərhələ başlayır — münaqişədən sonrakı davranış mərhələsi. Kim bərpa edir? Kim reinteqrasiya edir? Kim hüquqi sabitlik yaradır?

Məhz burada dövlətlərin real siyasi çəkisi formalaşır.

Gernika adı bizə dağıntını xatırladır. Pikassonun “Gernica”sı bizə faciəni göstərir. Amma bugünkü reallıq başqa bir sual qoyur: faciədən sonra nə edirsən?

Azərbaycan bu suala cavab verib.

Biz yalnız qalib olmadıq — biz qalibiyyətə hüquqi və mənəvi məzmun verdik.

Bəlkə də bu mükafatın ən maraqlı tərəfi də budur — o, keçmişin ağrısını gələcəyin məsuliyyətinə çevirir və qalibin necə davranmalı olduğunu göstərir.

Əminə Ağazadə
Milli Məclisin deputatı