Bunu Ölkə.az-a açıqlamasında sabiq deputat İltizam Yusifov deyib.
Onun sözlərinə görə, Prezident İlham Əliyevin çıxışında diqqət çəkən əsas mesajlardan biri də Azərbaycanın TDT çərçivəsində həm platforma yaradan, həm təşəbbüslər irəli sürən, həm də etibarlı tərəfdaş kimi çıxış edən ölkə mövqeyinin daha da möhkəmlənməsidir: "Burada söhbət yalnız təşkilat daxilində əməkdaşlığın genişləndirilməsindən deyil, TDT-nin beynəlxalq nüfuzunun artırılmasından və türk dövlətlərinin ümumi maraqlarının qlobal miqyasda daha koordinasiyalı şəkildə ifadə olunmasından gedir".
O.Yusifov bildirib ki, son günlər ərzində TDT üzv dövlətlərinin dini liderlərinin, ardınca isə Təhlükəsizlik Şuralarının katiblərinin Bakıda bir araya gəlməsi Azərbaycanın təşkilat daxilindəki rolunun çoxşaxəli xarakterini nümayiş etdirir: "Müxtəlif sahələri – dini-humanitar dialoqdan tutmuş milli və regional təhlükəsizliyə qədər – əhatə edən yüksək səviyyəli tədbirlərin Bakıda keçirilməsi təsadüfi deyil.
Bu, Azərbaycanın TDT məkanında yalnız siyasi əməkdaşlıqda iştirak edən dövlət deyil, həm də müxtəlif istiqamətlər üzrə dialoqun təşkilinə imkan yaradan etibarlı platforma olduğunu göstərir. Əgər bir ölkədə ardıcıl şəkildə müxtəlif sahələri əhatə edən yüksək səviyyəli görüşlər keçirilirsə, bu, həmin ölkəyə olan siyasi etimadın və onun institusional imkanlarının göstəricilərindən biri kimi qiymətləndirilə bilər.
Azərbaycanın bu rolu onun həm coğrafi mövqeyi, həm diplomatik imkanları, həm də TDT çərçivəsində irəli sürdüyü təşəbbüslərlə bağlıdır. Bakı türk dövlətlərini birləşdirən ortaq gündəmin formalaşdırılmasında və bu gündəmin beynəlxalq platformalara çıxarılmasında fəal iştirak edir".
O hesab edir ki, təhlükəsizlik artıq yalnız hərbi məsələ deyil: "Müasir geosiyasi reallıqlar təhlükəsizlik anlayışının mahiyyətini də dəyişib. Bu gün təhlükəsizlik yalnız hərbi təhlükələrin qarşısının alınması ilə məhdudlaşmır. Enerji təhlükəsizliyi, nəqliyyat bağlantılarının davamlılığı, informasiya təhlükəsizliyi, kibertəhlükəsizlik, sərhəd təhlükəsizliyi və ekstremizmə qarşı mübarizə də ümumi təhlükəsizlik sisteminin mühüm elementləridir. Bu baxımdan TDT məkanında Təhlükəsizlik Şuralarının katibləri səviyyəsində əməkdaşlığın gücləndirilməsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Türk dövlətlərinin təhlükəsizlik qurumları arasında təcrübə mübadiləsi və koordinasiyanın inkişaf etdirilməsi regionda meydana çıxan yeni çağırışlara daha çevik reaksiya imkanlarını genişləndirə bilər.
Digər tərəfdən, dini liderlərin görüşü də təhlükəsizlik gündəliyindən ayrı düşünülməməlidir. Dini və mənəvi dəyərlərdən sui-istifadə edən radikalizm və ekstremizm meyillərinin qarşısının alınması, tolerantlıq və qarşılıqlı hörmət mühitinin qorunması müasir təhlükəsizlik siyasətinin mühüm istiqamətlərindəndir. Bu səbəbdən TDT daxilində humanitar və təhlükəsizlik əməkdaşlığının paralel inkişafı bir-birini tamamlayan proseslərdir".
Onun fikrincə, enerji və nəqliyyat sahəsindəki əməkdaşlıq TDT-nin strateji dayaqlarından biridir: "TDT ölkələrinin yerləşdiyi geniş coğrafiya təşkilata enerji və nəqliyyat sahəsində xüsusi strateji potensial verir. Mərkəzi Asiyanın enerji və xammal resursları, Xəzər hövzəsi və Azərbaycanın enerji infrastrukturu, Türkiyənin geniş nəqliyyat imkanları və Avropa bazarlarına çıxış bu coğrafiyanı mühüm geoiqtisadi məkan kimi formalaşdırır.
Azərbaycanın burada rolu xüsusilə diqqətçəkəndir. Ölkəmiz Mərkəzi Asiya ilə Avropa arasında Xəzər üzərindən mühüm bağlantı imkanları yaradır. Bakı–Tbilisi–Qars dəmir yolu, Ələt Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı və digər regional nəqliyyat infrastrukturu Şərq-Qərb bağlantılarının inkişafında Azərbaycanın rolunu gücləndirən amillər sırasındadır. Bu kontekstdə Orta Dəhlizin inkişafı TDT dövlətlərinin iqtisadi potensiallarının daha sıx əlaqələndirilməsi üçün mühüm imkan yaradır. Nəqliyyat bağlantılarının genişlənməsi yalnız yükdaşımaların artması demək deyil. Bu, eyni zamanda ticarətin, investisiyaların, istehsal zəncirlərinin və insanlararası əlaqələrin intensivləşməsi deməkdir.
Enerji sahəsində də oxşar vəziyyət müşahidə olunur. Azərbaycanın enerji infrastrukturu və Avropa bazarlarına çıxış imkanları Mərkəzi Asiya dövlətlərinin enerji resurslarının alternativ marşrutlarla dünya bazarlarına çatdırılması baxımından əlavə imkanlar yaradır. Beləliklə, enerji və nəqliyyat layihələri TDT daxilində iqtisadi əməkdaşlığın praktiki əsaslarından birinə çevrilir". Keçmiş deputat vurğulayıb ki, geoiqtisadi imkanlar siyasi əməkdaşlığı da gücləndirir: "Müasir beynəlxalq münasibətlərdə nəqliyyat və enerji marşrutları təkcə iqtisadi layihələr deyil, həm də geosiyasi əhəmiyyət daşıyan infrastrukturlardır. Etibarlı bağlantılar dövlətlər arasında qarşılıqlı asılılığı artırır, əməkdaşlıq üçün yeni imkanlar yaradır və regional sabitliyə töhfə verə bilər.
Azərbaycanın coğrafi mövqeyi bu baxımdan TDT ölkələri üçün əlavə üstünlük yaradır. Ölkəmiz Xəzər dənizi ilə Qafqazı, Türkiyə və Avropa istiqamətini birləşdirən mühüm həlqələrdən biridir. Buna görə də Azərbaycanın TDT daxilində nəqliyyat və enerji gündəliyində fəal iştirakı təşkilatın iqtisadi potensialının reallaşdırılması ilə birbaşa bağlıdır. Bu mənada Azərbaycanın məqsədi yalnız tranzit ölkə statusunu qorumaq deyil, regional bağlantıların formalaşmasında təşəbbüskar və koordinasiyaedici rolunu gücləndirməkdir. Prezident İlham Əliyevin çıxışında diqqət çəkən digər mühüm istiqamət TDT-nin beynəlxalq nüfuzunun daha da artırılması məsələsidir. Təşkilatın potensialı yalnız üzv dövlətlərin say və coğrafiyası ilə deyil, onların iqtisadi, enerji, nəqliyyat, siyasi və təhlükəsizlik imkanlarının nə dərəcədə koordinasiya olunması ilə müəyyən edilir.
Bu baxımdan Azərbaycanın yanaşmasında TDT-nin beynəlxalq təşkilatlarla və müxtəlif dövlətlərlə əməkdaşlığının genişləndirilməsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Təşkilatın qlobal gündəlikdə daha fəal görünməsi türk dövlətlərinin ümumi maraqlarının beynəlxalq müstəvidə ifadə imkanlarını da artırır. Burada Azərbaycanın diplomatik təcrübəsi və beynəlxalq platformalarda fəallığı TDT üçün əlavə imkan yaradır. Bakı son illərdə müxtəlif beynəlxalq tədbirlərə ev sahibliyi etməklə siyasi dialoq və çoxtərəfli əməkdaşlıq üçün platforma rolunu gücləndirib. TDT-nin gələcək inkişafında əsas məsələ qəbul edilən qərarların praktik nəticələrə çevrilməsidir. Bunun üçün siyasi dialoqla yanaşı, iqtisadi və təhlükəsizlik mexanizmlərinin institusional baxımdan daha da möhkəmləndirilməsi vacibdir.
İkitərəfli münasibətlərin dərinləşdirilməsi, enerji və nəqliyyat layihələrinin əlaqələndirilməsi, ticarət və investisiya imkanlarının artırılması, təhlükəsizlik sahəsində informasiya və təcrübə mübadiləsinin genişləndirilməsi TDT-nin real potensialını daha da üzə çıxara bilər. Nəticə etibarilə, Azərbaycanın TDT siyasətini yalnız türk dövlətləri arasında həmrəyliyin möhkəmləndirilməsi kontekstində qiymətləndirmək kifayət deyil. Burada daha geniş geosiyasi və geoiqtisadi perspektiv var. Azərbaycan TDT məkanının Şərq-Qərb bağlantılarında, enerji təhlükəsizliyində, regional sabitlikdə və beynəlxalq dialoqda rolunun artırılmasını özünün fəal diplomatik gündəliyinin istiqamətlərindən biri kimi inkişaf etdirir. Bakıdakı ardıcıl yüksək səviyyəli toplantılar da bu prosesin praktiki göstəricilərindən biridir. Azərbaycanın həm təşkilat daxilində təşəbbüskar tərəfdaş, həm də müxtəlif istiqamətlər üzrə dialoq üçün etibarlı məkan kimi çıxış etməsi TDT-nin qarşıdakı mərhələdə daha koordinasiyalı və təsirli əməkdaşlıq mexanizminə çevrilməsi baxımından mühüm zəmin formalaşdırır".
Mürtəza
