Ağ Ev diplomatik kanallar vasitəsilə Ukraynanı Kiyevin Rusiya neftayırma zavodlarına hücumlarını dayandırmayacağı təqdirdə Rusiyanın mümkün ballistik hücumlarına dair kəşfiyyat məlumatlarını verməyi dayandıracağı ilə hədələyib. Oktyabrın 12-də Kiyevin atəşə tutulması zamanı Rusiya ballistikasının paytaxta düşməsindən sonra həyəcan təbili çalınıb. Eyni şəkildə, tərəfdaşlar oktyabrın 13-də paytaxtın atəşə tutulacağı barədə xəbərdarlıq etməyiblər. Volodimir Zelenskinin bəyanatları fonunda kəşfiyyat məlumatlarının olmamasının nə qədər kritik ola biləcəyini və alternativin olub-olmadığını qısaca müzakirə edilməsi bu gün gündəmdədir.
Avropa.info xəbər verir ki,bunu Sosdem.az-a Milli Cəbhə Partiyasının (MCP) Zərdab rayon təşkilatının sədri, “Avropa.info” xəbər portalının baş redaktoru Şirvani Hümmətoğlu ABŞ-nin kəşfiyyat təzyiqlərini, hava hücumundan müdafiədə peyk məlumatlarının əhəmiyyətini və Avropanın malik olduğu alternativ resursları təhlil edərkən bildirib.
MCP rəsmisi Vaşinqtonun təqdim etdiyi hərbi-kəşfiyyat imkanlarının miqyasını vurğulayıb:
“Kəşfiyyat məlumatlarının Birləşmiş Ştatlarla paylaşılması Amerikanın xarici siyasətinin və Ukraynaya hərbi dəstəyin ən güclü ictimai olmayan alətlərindən biridir. ABŞ Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsi (CIA), Milli Təhlükəsizlik Agentliyi (NSA) və Milli Geoməkan-Kəşfiyyat Agentliyi də daxil olmaqla, dünyada ən geniş və texnoloji cəhətdən inkişaf etmiş kəşfiyyat şəbəkəsinə malikdir. Əldə edilən məlumatlar Rusiyanın ballistik zərbələri ilə bağlı qabaqlayıcı xəbərdarlıqlar verməyə imkan verir. ABŞ peykləri hücumlar başlamazdan əvvəl hazırlığı qeyd edə bilir. Amerikanın erkən xəbərdarlıq sistemləri partnyorlara real vaxt rejimində ballistik və qanadlı raketlərin buraxılması, habelə strateji təyyarələrin qalxması barədə məlumat verir ki, bu da mülki əhalinin həyatını xilas etməyə və hava hücumundan müdafiəni yerləşdirməyə imkan verir.
Kiyevi yüksək ayırdetmə qabiliyyətinə malik peyk görüntüləri və elektron tutma vasitələri ilə yaxın real vaxt rejimində təmin etmək ona düşmən qoşunlarının hərəkətini, logistika qovşaqlarını və cəbhə xəttindəki dəyişiklikləri görməyə imkan verir. Bu eyni görüntülər stasionar və mobil hədəflərin koordinatlarını müəyyən etməyə, Rusiya hava hücumundan müdafiə zonalarından yan keçməyə, Ukrayna PUA-ları və raketləri üçün təhlükəsiz marşrutlar çəkməyə, həmçinin dəymiş zərərin sonrakı təhlilini aparmağa imkan verir”.
Baş redaktor ABŞ-nin kəşfiyyat mübadiləsi iyerarxiyasını və Ukrayna ilə ikitərəfli hüquqi bazanı izah edib:
“ABŞ kəşfiyyatı əməkdaşlığı idarələrarası razılaşmalara əsaslanan ciddi iyerarxik prinsip əsasında qurulur. Birinci səviyyə ABŞ, Böyük Britaniya, Kanada, Avstraliya və Yeni Zelandiyanı əhatə edən ‘Five Eyes’ (FVEY) kəşfiyyat alyansıdır. Burada mübadilə faktiki olaraq heç bir məhdudiyyət olmadan baş verir. Sonra NATO-nun özü gəlir, onun daxilində kəşfiyyat mübadiləsi BICES (Battlefield Information Collection and Exploitation System) kimi ixtisaslaşmış platformalar vasitəsilə həyata keçirilir. Mübadilələr ikitərəfli sazişlər, o cümlədən anlaşma memorandumları və hərbi məlumatların təhlükəsizliyinə dair xüsusi məxfi sazişlər çərçivəsində də baş verə bilər. Onlar konkret bir ölkəyə hansı kateqoriya məlumatların ötürülə biləcəyini aydın şəkildə müəyyənləşdirirlər. Ukrayna da bu formata aiddir. Əsas çərçivə sənədi Ukrayna və ABŞ arasında on il müddətinə imzalanmış ikitərəfli təhlükəsizlik sazişidir. Bu sazişin bəzi maddələri birbaşa Vaşinqtonun Kiyevə hərbi və kəşfiyyat yardımı göstərməklə bağlı uzunmüddətli öhdəliklərini müəyyən edir”.
Təşkilat sədri Böyük Britaniya, Fransa, Almaniya və İtaliyanın alternativ kosmik kəşfiyyat resurslarını şərh edib:
“Hərbi analitiklər razılaşırlar ki, ABŞ-dan alınan məlumat söndürülsə, onu tamamilə əvəz etmək çətin olacaq, lakin müəyyən alternativ var. Fransa və Böyük Britaniyanın öz suveren imkanları, o cümlədən peyklər və elektron kəşfiyyat təyyarələri var və Amerika funksiyalarının bəzilərini fəal surətdə təkrarlayırlar, lakin onların belə qlobal məlumat emal imkanları yoxdur. Avropanın optik və radar kəşfiyyat peykləri Pentaqondan avtonom şəkildə fəaliyyət göstərir. Avropa orbital bürcünün lideri CSO (Composante Spatiale Optique) seriyalı peykləri ilə Fransadır. Bunlar ekstremal şəraitdə obyektlərin fotoşəklini çəkməyə və hətta maskalanmış vəziyyətdə belə hərbi texnikanın xüsusi növlərini müəyyən etməyə qadir olan ultra yüksək rezolyusiyaya malik hərbi qurğulardır. Parisdə həmçinin ikili təyinatlı ‘Pléiades Neo’ peykləri var ki, onların məlumatları Fransanın Xarici Təhlükəsizlik Baş İdarəsi (DGSE) tərəfindən hərbi məqsədlər üçün birbaşa istifadə olunur.
Böyük Britaniyanın da suveren hərbi optik peyklərdən ibarət öz bürcləri var. London hazırda müstəqil kosmik kəşfiyyat sistemi olan ‘Minerva’ sisteminə sərmayə qoyur. Almaniyanın ‘SAR-Lupe’ və ‘SARah’ peykləri, həmçinin İtaliyanın ‘COSMO-SkyMed’ peykləri sintetik avadanlıqla təchiz edilmiş radarlardan istifadə edir. Sıx buludların, dumanın və gecənin arasından görə bilirlər. Payız və qışda daimi buludluluğun olduğu Ukrayna üçün SAR peyk məlumatları Rusiya karvanlarının hərəkətini izləmək üçün çox vacibdir. Bundan əlavə, Kiyev kommersiya kəşfiyyatına (Commercial ISR), yəni ‘Maxar’ və ya ‘Planet Labs’ kimi özəl operatorlardan peyk şəkilləri ala və açıq məlumatlardan (OSINT) istifadə edə bilər. Bu, ümumi mənzərəni təqdim edir, lakin ani döyüş koordinasiyasını və real vaxt rejimində ballistik atışlar barədə xəbərdarlıq etmir. Ticarət yolunun əsas çatışmazlığı əməliyyat koordinasiyası və hava hücumundan müdafiə məlumatlarının olmamasıdır. Bundan əlavə, heç bir kommersiya şirkətində ballistik raket buraxılışının aşkarlanması sistemləri yoxdur. Amerikanın SBIRS (Kosmosa əsaslanan İnfraqırmızı Sistem) peykləri raketin buraxılış anında istilik buraxmasını qeyd edir. Kommersiya peykləri buna qadir deyil, ona görə də ABŞ olmadan Ukrayna raket hücumları ilə bağlı qiymətli xəbərdarlıq dəqiqələrini itirəcək”.
MCP rəsmisi Trampın qərarlarına ABŞ daxilindəki siyasi elitanın müqavimətini diqqətə çatdıraraq fikirlərini yekunlaşdırıb:
“Bu, Donald Trampın yenidən Kiyevə təzyiq göstərməsi ilə əlaqədar müvəqqəti haldır. Burada mühüm bir nüans var. Donald Tramp qərarlarında Konqres və Senatdakı ikipartiyalı sistemlə məhdudlaşır. İndi həm demokratlar, həm də respublikaçılar onun hərəkətlərindən narazıdırlar. Xüsusilə Trampın hərəkətləri onların seçki dəstəyini əhəmiyyətli dərəcədə pisləşdirən respublikaçılar. Bütün bunlar, təbii ki, onun gələcək qərarlarına və bu qərarların konkret olaraq necə həyata keçiriləcəyinə təsir edəcək. Kiyevə kəşfiyyat məlumatlarının verilməsi barədə qərar Tramp tərəfindən şəxsən deyil, xüsusi xidmət orqanlarının və siyasi isteblişmentin rəyi nəzərə alınmaqla kollektiv şəkildə veriləcək. O, məlumatların məhdudlaşdırılmasına davam edərsə, həm mətbuat, həm də ABŞ siyasi elitasından mənfi reaksiya alacaq.
Amma yenə də şaxələndirmədən danışırıqsa, deməli, belə bir imkan var. Avropadakı tərəfdaşların, yəni Fransa, Böyük Britaniya, Almaniya və İtaliyanın kəşfiyyat sistemlərinin məlumatlarından istifadə edilə bilər. Baxmayaraq ki, Birləşmiş Ştatlar dünyada daha böyük peyk və kəşfiyyat şəbəkəsinə malikdir ki, bu da ona Rusiya Federasiyasının arxa cəbhəsindən belə daha dolğun məlumat almağa imkan verir”.
