31 mart Azərbaycan tarixində ən faciəli və eyni zamanda ən mühüm günlərdən biridir. Bu tarix 1998-ci ildə Ulu Öndər Heydər Əliyev tərəfindən imzalanmış fərmana əsasən “Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü” kimi dövlət səviyyəsində qeyd olunur. Həmin gündən etibarən xalqımıza qarşı törədilmiş kütləvi qırğınların xatirəsi yad edilir, faciə qurbanlarının ruhuna ehtiram göstərilir və dünya ictimaiyyətinə bu həqiqətlərin çatdırılması istiqamətində mühüm addımlar atılır. Azərbaycan xalqına qarşı həyata keçirilmiş soyqırımı siyasəti təsadüfi hadisə deyil, uzun illər davam edən sistemli və məqsədyönlü bir proses olmuşdur. Bu siyasətin ideoloji əsasını erməni millətçilərinin irəli sürdüyü “Böyük Ermənistan” ideyası təşkil etmişdir. Tarixin müxtəlif dövrlərində bu ideyanın reallaşdırılması məqsədilə azərbaycanlılara qarşı etnik təmizləmə, deportasiya və kütləvi qırğınlar həyata keçirilmişdir. Xüsusilə 1918-ci ilin mart-aprel aylarında baş verən hadisələr Azərbaycan tarixinin ən qanlı səhifələrindən biridir. Bakı Sovetinin mandatı altında fəaliyyət göstərən daşnak-bolşevik silahlı dəstələri dinc azərbaycanlı əhaliyə qarşı misli görünməmiş vəhşiliklər törətmişdir. Bakı şəhərində və ətraf bölgələrdə on minlərlə insan yalnız milli və dini mənsubiyyətinə görə qətlə yetirilmişdir. İnsanlara qarşı işgəncələr tətbiq edilmiş, qadın, uşaq və yaşlılara belə aman verilməmişdir. Tarixi faktlara əsasən, 1918-ci ilin 30 mart – 3 aprel tarixlərində yalnız Bakıda deyil, eyni zamanda Qarabağ, Naxçıvan, Şamaxı, Quba, Zəngəzur və digər bölgələrdə də kütləvi qırğınlar həyata keçirilmişdir. Ümumilikdə 30 mindən çox azərbaycanlı qətlə yetirilmiş, on minlərlə insan öz doğma torpaqlarından didərgin düşmüşdür. Yaşayış məntəqələri dağıdılmış, məscidlər, qəbiristanlıqlar və mədəniyyət abidələri yerlə-yeksan edilmişdir. Bu hadisələr təkcə hərbi toqquşma deyil, məhz mülki əhaliyə qarşı yönəlmiş soyqırımı aktı idi. Erməni silahlı dəstələri bolşeviklərin dəstəyi ilə azərbaycanlıların yaşadıqları məhəllələrə qəfil hücumlar edərək insanları kütləvi şəkildə məhv etmişdir. Bu qırğınlarda Bakı Sovetinin minlərlə silahlı qüvvəsi və “Daşnaksutyun” partiyasının silahlı dəstələri iştirak etmişdir. Şamaxıda törədilən qırğınlar da xüsusi qəddarlığı ilə seçilir. Araşdırmalara görə, bu bölgədə minlərlə insan qətlə yetirilmiş, yüzlərlə kənd dağıdılmışdır. Sovet dövründə bu cinayətlərin izlərini silmək məqsədilə bir çox sənədlər məhv edilsə də, sonrakı tədqiqatlar bu faciənin miqyasını bir daha ortaya qoymuşdur. Şamaxı qəzasında on minlərlə insan öldürülmüş, minlərlə insan qaçqın vəziyyətinə düşmüşdür. Quba hadisələri də soyqırımının dəhşətli nümunələrindən biridir. Burada aşkar edilmiş kütləvi məzarlıq bu faciənin real sübutudur. 2007-ci ildə aparılan qazıntılar zamanı yüzlərlə insanın qalıqları aşkar edilmiş, onların qəddarlıqla qətlə yetirildiyi müəyyən olunmuşdur. Bu faktlar erməni silahlı dəstələrinin törətdiyi vəhşiliyin miqyasını açıq şəkildə göstərir. 1918–1920-ci illərdə indiki Ermənistan ərazisində də azərbaycanlılara qarşı kütləvi qırğınlar həyata keçirilmişdir. İrəvan quberniyasında yüzlərlə kənd dağıdılmış, yüz minlərlə insan qətlə yetirilmiş və ya deportasiya edilmişdir. Bu hadisələr Azərbaycan xalqına qarşı aparılan sistemli soyqırımı siyasətinin tərkib hissəsi idi. Bu faciələrə siyasi-hüquqi qiymət verilməsi isə yalnız müstəqillik dövründə mümkün olmuşdur. Ulu Öndər Heydər Əliyevin 1998-ci il 26 mart tarixli fərmanı ilə 31 martın “Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü” elan edilməsi bu baxımdan mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Bu qərar xalqımızın tarixi yaddaşının bərpası və həqiqətlərin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması istiqamətində atılmış mühüm addım idi. Bu siyasət bu gün də İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilir. Dövlət başçısının təşəbbüsü ilə soyqırımı həqiqətlərinin beynəlxalq səviyyədə tanıdılması istiqamətində mühüm tədbirlər həyata keçirilir. Quba Soyqırımı Memorial Kompleksinin yaradılması bu istiqamətdə atılmış mühüm addımlardan biridir. Eyni zamanda, 2018-ci ildə soyqırımının 100 illiyi ilə bağlı imzalanmış sərəncam bu mövzunun daha geniş şəkildə araşdırılmasına və beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılmasına təkan vermişdir. Aparılan elmi tədqiqatlar nəticəsində yeni faktlar üzə çıxarılmış, bu faciənin miqyası daha aydın şəkildə müəyyən edilmişdir. Bu gün qarşıda duran əsas vəzifələrdən biri bu həqiqətlərin dünya ictimaiyyətinə çatdırılmasıdır. Bu istiqamətdə yalnız dövlət deyil, hər bir Azərbaycan vətəndaşı, eləcə də xaricdə yaşayan soydaşlarımız fəal rol oynamalıdır. Saxta təbliğata qarşı mübarizə aparmaq, tarixi faktları əsaslandırılmış şəkildə təqdim etmək hər birimizin borcudur. 31 mart yalnız matəm günü deyil, həm də milli yaddaşın, birlik və həmrəyliyin simvoludur. Bu gün biz tarixdən dərs çıxararaq gələcək nəsillərə həqiqətləri çatdırmalı, bu faciələrin bir daha təkrarlanmaması üçün səylərimizi davam etdirməliyik.
Milli Məclisin deputatı
Şahin Seyidzadə
