Azərbaycanın müasir tarixində elə qələbələr var ki, onlar milli iradəmizin, dövlətimizin qüdrətinin və xalqımızın sarsılmaz birliyinin təcəssümünə çevrilir. Prezident, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə qazanılmış tarixi Zəfərin mühüm səhifələrindən biri də 2020-ci il oktyabrın 20-də Zəngilan şəhərinin işğaldan azad edilməsidir. Bu hadisə yalnız ərazi bütövlüyümüzün bərpasına deyil, doğma yurda qayıdışın və böyük quruculuğun başlanmasına yol açdı.
Bunu Teleqraf-a Milli Məclisin Regional məsələlər komitəsinin sədri Siyavuş Novruzov deyib.
Komitə sədri bildirib ki, 20 Oktyabr - Zəngilan Şəhəri Günü xalqımızın qəhrəmanlıq salnaməsini, tarixi ədalətin təntənəsini və azad edilmiş torpaqlarımızda yeni həyatın başlanmasını simvolizə edir:
"Zəngilan qədim tarixi, zəngin təbiəti və strateji mövqeyi ilə seçilən Azərbaycan torpağıdır. XIX əsrdə Rusiya imperiyasının Cənubi Qafqazı işğal etməsi bölgənin inzibati-siyasi xəritəsini dəyişdirdi. Tarixi Zəngəzur bölgəsində sonrakı dövrlərdə baş verən ərazi dəyişiklikləri Azərbaycanın tarixi-coğrafi bütövlüyünə ciddi təsir göstərdi.
1930-cu ildə rayon kimi təşkil edilən Zəngilan Azərbaycanın cənub-qərbində, Araz çayı boyunca yerləşir. Araz, Həkəri və Bəsitçay çayları, nadir çinar meşələri, münbit torpaqları və tarixi abidələri rayonun təbii-mədəni zənginliyini müəyyənləşdirir. Məmmədbəyli türbəsi, Şərifan sərdabələri və Bartaz qız qalası bu diyarın qədim keçmişinin mühüm yadigarlarıdır.
1993-cü il oktyabrın 29-da Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal edilən Zəngilan ağır dağıntılara, ekoloji zərərə və mədəni irsin talanına məruz qaldı. Minlərlə insan doğma yurdunu tərk etməyə məcbur oldu, yaşayış məntəqələri və sosial infrastruktur dağıdıldı. Bununla belə, zəngilanlıların doğma torpağa qayıdış ümidi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpasına inamı sarsılmadı.
2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi bu tarixi ədalətin bərpasını sürətləndirdi. Oktyabrın 20-də Zəngilan şəhərinin azad edilməsi Azərbaycan Ordusunun mühüm hərbi uğurlarından biri oldu. Oktyabrın 22-də Ağbənd qəsəbəsinin azad edilməsi ilə dövlət sərhədimizin İranla olan hissəsində nəzarət tam bərpa edildi. Həmin qələbələr Azərbaycanın suverenliyinin təmin olunmasında və regionun gələcək inkişafında həlledici rol oynadı.
Prezident İlham Əliyevin 2020-ci il dekabrın 23-də Zəngilanda Dövlət Bayrağını ucaltması dövlət hakimiyyətimizin bu torpaqlarda bərpasının rəmzinə çevrildi. 2023-cü il iyulun 31-də imzalanmış Sərəncama əsasən, hər il oktyabrın 20-si Zəngilan Şəhəri Günü kimi qeyd olunur.
Bu gün Zəngilan azadlığın quruculuqla tamamlandığı bir diyardır. Böyük Qayıdış proqramı çərçivəsində şəhər və kəndlər yenidən qurulur, müasir infrastruktur yaradılır, sakinlərin doğma yurdlarına qayıdışı təmin edilir. 2022-ci ildə Ağalı kəndində başlanan məskunlaşma bu prosesin ilk mühüm mərhələsi oldu. “Ağıllı kənd” layihəsi müasir yaşayış şəraitini, rəqəmsal həlləri, alternativ enerjini və innovativ kənd təsərrüfatını bir araya gətirir.
Zəngilan şəhərində və rayonun digər yaşayış məntəqələrində aparılan tikinti-bərpa işləri yeni inkişaf modelinin əsasını qoyur. Yaşayış kompleksləri, təhsil və səhiyyə müəssisələri, mühəndis-kommunikasiya şəbəkələri yaradılır. Su elektrik stansiyalarının fəaliyyəti isə regionun enerji potensialını gücləndirir və Şərqi Zəngəzurun “yaşıl enerji zonası” kimi inkişafına töhfə verir".
Siyavuş Novruzovun sözlərinə görə, Zəngilanın strateji coğrafi mövqeyi onu beynəlxalq nəqliyyat və logistika mərkəzlərindən birinə çevirmək üçün geniş imkanlar açır:
"2022-ci il oktyabrın 20-də Zəngilan Beynəlxalq Hava Limanının istifadəyə verilməsi bu istiqamətdə mühüm addım oldu. Horadiz-Cəbrayıl-Zəngilan-Ağbənd avtomobil yolu və Horadiz-Ağbənd dəmir yolu layihələri regionun nəqliyyat əlaqələrini gücləndirir, ticarət və tranzit imkanlarını genişləndirir.
Dirçəliş prosesi milli-mənəvi irsin bərpasını da əhatə edir. Heydər Əliyev Fondunun təşəbbüsü və dəstəyi ilə Zəngilan şəhər məscidinin bərpası tarixi və dini irsimizin qorunmasına verilən dəyərin göstəricisidir. Rayonun zəngin təbiəti və tarixi abidələri turizmin inkişafı üçün də geniş perspektivlər yaradır. “Dost Aqropark” layihəsi isə müasir kənd təsərrüfatının inkişafına, istehsalın genişləndirilməsinə və yeni iş yerlərinin yaradılmasına xidmət edir.
Prezident İlham Əliyevin Zəngilana səfərləri, layihələrin təməlqoyma və açılış mərasimlərində iştirakı, bərpa işlərinə göstərdiyi diqqət bu prosesin ardıcıl dövlət siyasətinin tərkib hissəsi olduğunu təsdiqləyir. Məqsəd yalnız dağıdılmış əraziləri yenidən qurmaq deyil, sakinlər üçün təhlükəsiz, rahat və firavan həyat şəraiti yaratmaqdır. Doğma yurda qayıdan ailələrin mənzil, təhsil, səhiyyə və məşğulluq imkanlarının genişləndirilməsi Böyük Qayıdışın əsas hədəflərindəndir.
Zəngilanın hekayəsi işğaldan azadlıq, azadlıqdan dirçəlişə uzanan qürurverici bir yoldur. Bu gün qədim diyarımızda ucalan yeni binalar, salınan yollar və doğma evlərinə qayıdan insanlar Azərbaycanın sarsılmaz iradəsinin canlı ifadəsidir. 20 Oktyabr - Zəngilan Şəhəri Günü şəhidlərimizin müqəddəs xatirəsinə ehtiramın, xalqımızın birliyinin və Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən quruculuq siyasətinin təntənəsidir.
Zəngilan yenidən doğulur, dirçəlir və Azərbaycanın gələcəyinə inamla addımlayır".
Milli Məclisin deputatı Vasif Qafarov isə bildirib ki, 20 oktyabr Zəngilan şəhərinin işğaldan azad edilməsinin ildönümü, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası və azad edilmiş torpaqlarda yeni həyatın başlanmasının rəmzidir:
"Bu əlamətdar gün həm xalqımızın qəhrəmanlıq tarixini, həm də dövlətimizin işğaldan azad olunmuş ərazilərin dirçəldilməsi istiqamətində həyata keçirdiyi ardıcıl siyasəti təcəssüm etdirir.
Zəngilan Azərbaycanın zəngin tarixi, əlverişli coğrafi mövqeyi və iqtisadi potensialı ilə seçilən rayonlarından biridir. Araz çayı boyunca İranla, qərbdən Ermənistanla həmsərhəd olan rayon təbii sərvətləri, meşələri, çayları və münbit torpaqları ilə mühüm strateji əhəmiyyət daşıyır. XIX əsrin əvvəllərində Qafqazın Rusiya tərəfindən işğalından sonra aparılan inzibati ərazi dəyişiklikləri nəticəsində Zəngəzur qəzası Gəncə quberniyasının tərkibinə daxil edilmişdi. 1920-ci ildə Azərbaycanın sovetləşdirilməsindən sonrakı proseslər zamanı Zəngəzurun bir hissəsinin Ermənistana verilməsi bölgənin tarixi coğrafiyasına ciddi təsir göstərdi. Zəngilan isə Azərbaycanın tərkibində qaldı.
Rayonun tarixində ən faciəli dövrlərdən biri 1993-cü ildə Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal olunmasıdır. Füzuli və Cəbrayıl rayonlarının işğalından sonra mühasirə şəraitində qalan Zəngilanın sakinləri və müdafiəçiləri 67 gün ərzində düşmənə müqavimət göstərdilər. 1993-cü il oktyabrın 25–29-da əhali ağır şəraitdə Araz çayını keçərək İran ərazisi vasitəsilə Azərbaycanın müxtəlif rayonlarında müvəqqəti məskunlaşmağa məcbur oldu. Bu hadisə minlərlə insanın taleyinə təsir göstərməklə yanaşı, rayonun sosial-iqtisadi inkişafını uzun müddət dayandırdı.
İşğal illərində Zəngilanın tarixi-mədəni irsi də ciddi zərər gördü. Məscidlər, türbələr, sərdabələr, qədim yaşayış məskənləri, körpülər və digər memarlıq abidələri dağıntılara məruz qaldı. İmam Hüseyn məscidi, Məmmədbəyli kəndindəki XIV əsrə aid səkkizguşəli türbə, Şərifan abidələri, Hacallı dairəvi bürcü və digər tarixi nümunələr xalqımızın çoxəsrlik mədəni irsinin mühüm hissəsidir. Bu abidələrin qorunması və bərpası yalnız memarlıq nümunələrinin deyil, milli yaddaşın və tarixi irsin gələcək nəsillərə çatdırılması baxımından da əhəmiyyətlidir.
2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi Zəngilanın taleyində dönüş nöqtəsi oldu. Azərbaycan Ordusunun Cəbrayıl istiqamətində qazandığı uğurlar Zəngilan rayonuna doğru irəliləyiş üçün əlverişli şərait yaratdı. Oktyabrın 18-də rayonun azad edilməsi istiqamətində əməliyyatlara başlanıldı, oktyabrın 20-də isə Prezident, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyev xalqa müraciətində Zəngilan şəhərinin və bir sıra kəndlərin işğaldan azad edildiyini elan etdi. Döyüşlər nəticəsində Zəngilan şəhəri, rayonun 4 qəsəbəsi və 49 kəndi azad olundu.
Zəngilanın azad edilməsi hərbi-strateji baxımdan mühüm nəticələr doğurdu. Azərbaycan–İran dövlət sərhədinin işğal altında qalmış 132 kilometrlik hissəsi bərpa edildi. Bununla dövlət suverenliyinin möhkəmləndirilməsi, sərhəd təhlükəsizliyinin təmin olunması və bölgənin iqtisadi inkişafı üçün yeni imkanlar yarandı. Zəngilanın azad edilməsində iştirak edən hərbçilərin qəhrəmanlığı dövlət tərəfindən yüksək qiymətləndirildi. 2020-ci il noyabrın 26-da “Zəngilanın azad olunmasına görə” medalı təsis edildi və minlərlə hərbi qulluqçu bu medalla təltif olundu.
Prezident İlham Əliyevin 31 iyul 2023-cü il tarixli Sərəncamı ilə 20 oktyabr Zəngilan şəhəri günü kimi müəyyən edildi. Bu qərar tarixi Zəfərin əbədiləşdirilməsi ilə yanaşı, Zəngilanın dövlətçilik tariximizdəki yerini və azad edilmiş ərazilərin bərpasına verilən əhəmiyyəti ifadə edir.
Zəngilanın azad edilməsindən sonra qarşıda duran əsas vəzifələr ərazinin təhlükəsizliyinin təmin olunması, infrastrukturun bərpası, iqtisadi fəaliyyətin canlandırılması və əhalinin doğma torpaqlarına qayıdışının təşkili idi. Bu gün həyata keçirilən layihələr göstərir ki, dövlət siyasətinin məqsədi yalnız dağıdılmış şəhər və kəndləri yenidən qurmaq deyil, həm də müasir yaşayış mühiti, dayanıqlı iqtisadiyyat və sosial rifah üçün möhkəm əsaslar yaratmaqdır".
Deputat qeyd edib ki, Zəngilan şəhərinin 2040-cı ilədək inkişafına dair Baş planın təsdiqlənməsi bu istiqamətdə uzunmüddətli və sistemli yanaşmanın göstəricisidir:
"Şəhərdə yaşayış komplekslərinin, məktəblərin, sosial obyektlərin, mühəndis-kommunikasiya sistemlərinin və digər infrastruktur layihələrinin həyata keçirilməsi yeni həyat şəraitinin formalaşmasına xidmət edir. 2026-cı ildə Zəngilan şəhərində 104 mənzilli ilk yaşayış kompleksinin istifadəyə verilməsi və ailələrin mənzillərlə təmin olunması Böyük Qayıdış prosesində mühüm mərhələdir.
2026-cı il oktyabrın 1-dək təqdim olunan məlumatlara əsasən, Zəngilan şəhərində 84 ailə, Ağalı kəndində 234 ailə, Məmmədbəyli kəndində isə 179 ailə məskunlaşıb. Bu göstəricilər doğma yurda qayıdışın mərhələli şəkildə genişləndiyini nümayiş etdirir. Bununla belə, Böyük Qayıdışın uğuru yalnız köçürülən ailələrin sayı ilə ölçülmür. Davamlı məskunlaşma üçün iş yerlərinin yaradılması, təhsil və səhiyyə xidmətlərinin əlçatanlığı, sahibkarlığın inkişafı və əhalinin sabit gəlir imkanlarının təmin olunması xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Ağalı kəndində həyata keçirilən “Ağıllı kənd” layihəsi azad edilmiş ərazilərdə tətbiq olunan yeni inkişaf modelinin nümunəsidir. Burada müasir yaşayış evləri, rəqəmsal kommunikasiya şəbəkələri, alternativ enerji mənbələri və elektron xidmətlər yaradılıb. Həkəri çayı üzərində Arximed turbini tipli su elektrik stansiyasının qurulması, inzibati binalarda günəş panellərinin quraşdırılması və çirkab suların təmizlənərək təkrar istifadəsi ekoloji dayanıqlılığın təmin edilməsinə xidmət edir.
Ağalı modelinin üstünlüyü texnoloji yeniliklərlə yanaşı, sosial infrastrukturun kompleks şəkildə qurulmasındadır. Məktəb, uşaq bağçası, tibb məntəqəsi, sosial xidmətlər və məşğulluq imkanları kənd həyatının bərpasına şərait yaradır. Bu təcrübə göstərir ki, müasir kənd inkişafı ənənəvi təsərrüfatçılıqla rəqəmsal texnologiyaların, ekoloji yanaşmanın və sosial xidmətlərin uzlaşdırılması əsasında qurula bilər.
Rayonun iqtisadi dirçəlişində kənd təsərrüfatı mühüm yer tutur. Azərbaycan və Türkiyə şirkətlərinin birgə həyata keçirdiyi “Dost Aqropark” layihəsi heyvandarlıq, bitkiçilik, toxumçuluq, emal və logistika sahələrinin inkişafı üçün böyük potensiala malikdir. Layihənin tam reallaşdırılması yeni iş yerlərinin açılmasına, yerli istehsalın genişlənməsinə və regionun ərzaq təminatına töhfə verə bilər. Qarabağ məhsullarının “Made in Qarabağ” brendi ilə xarici bazarlara çıxarılması isə bölgənin iqtisadi imkanlarının daha geniş miqyasda tanıdılmasına şərait yaradacaq".
Vasif Qafarov Zəngilanın strateji əhəmiyyətini artıran əsas amillərdən birinin nəqliyyat infrastrukturunun inkişafı olduğunu vurğulayıb:
"Zəngilan Beynəlxalq Hava Limanı, Horadiz–Cəbrayıl–Zəngilan–Ağbənd avtomobil yolu və dəmir yolu layihələri bölgənin ölkədaxili və beynəlxalq nəqliyyat əlaqələrinin gücləndirilməsinə hesablanıb. Bu layihələr sərnişin və yük daşımalarını asanlaşdırmaqla yanaşı, sənaye, kənd təsərrüfatı, ticarət və turizm sahələrinə investisiya cəlb edilməsinə də imkan yaradır. Zəngilanın regional nəqliyyat və logistika qovşağına çevrilməsi Azərbaycanın iqtisadi əlaqələrinin genişləndirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
Turizm sektorunun inkişafı da rayonun gələcək iqtisadi mənzərəsinin mühüm istiqamətlərindəndir. Ağalı hotelinin istifadəyə verilməsi, Zəngilan İstirahət Kompleksinin yaradılması və Zangilan City Park Hotel layihəsi xidmət sektorunun genişləndirilməsi üçün imkanlar yaradır. Rayonun təbii landşaftları, meşələri, çayları və tarixi abidələri ekoturizm, mədəni turizm və istirahət turizminin inkişafı üçün əlverişli şərait formalaşdırır.
Zəngilan şəhər məscidinin bərpası və tarixi abidələrin qorunması istiqamətində görülən işlər də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. İşğal dövründə zərər görmüş dini və memarlıq nümunələrinin bərpası maddi irsin qorunması ilə yanaşı, xalqımızın tarixi yaddaşının yaşadılmasına xidmət edir. Bu baxımdan quruculuq işləri yalnız fiziki infrastrukturun yenilənməsi deyil, həm də bölgənin tarixi və mədəni simasının bərpası deməkdir.
Prezident İlham Əliyevin Zəngilana müntəzəm səfərləri, burada həyata keçirilən layihələrin təməlqoyma və açılış mərasimlərində iştirakı, sakinlərlə görüşləri dövlətin azad edilmiş ərazilərin bərpasına verdiyi strateji əhəmiyyəti nümayiş etdirir. Hava limanından dəmir yoluna, yaşayış komplekslərindən məktəb və məscidlərə qədər müxtəlif layihələrin mərhələli şəkildə həyata keçirilməsi rayonun hərtərəfli inkişafına yönəlmiş kompleks yanaşmanın ifadəsidir.
Nəticə etibarilə, 20 Oktyabr – Zəngilan şəhəri günü keçmişin ağrılarını, hərbi qəhrəmanlığı və gələcəyə inamı birləşdirən əlamətdar tarixdir. Zəngilanın azad edilməsi Azərbaycanın suverenliyinin bərpasına, sərhəd təhlükəsizliyinin möhkəmlənməsinə və yeni regional inkişaf imkanlarının yaranmasına şərait yaradıb. Bu gün əsas hədəf doğma torpaqlarına qayıdan insanların təhlükəsiz, layiqli və davamlı həyat şəraitinin təmin edilməsidir. Zəngilanın dirçəlişi yalnız bir rayonun yenidən qurulması deyil, Azərbaycanın quruculuq iradəsinin, iqtisadi potensialının və milli birliyinin təzahürüdür".
Milli Məclisin deputatı Günay Ağamalı bildirib ki, Zəngilan Şəhəri Günü xalqımızın şanlı Zəfər tarixində xüsusi yer tutan, milli iradəmizin, dövlətçilik qüdrətimizin və ərazi bütövlüyümüzün bərpası uğrunda aparılan mübarizənin əzəmətini təcəssüm etdirən əlamətdar gündür.
"2020-ci il oktyabrın 20-də Müzəffər Ali Baş Komandan, Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Zəngilan şəhərini işğaldan azad etməsi 44 günlük Vətən müharibəsinin mühüm strateji nailiyyətlərindən biri, xalqımızın tarixi ədaləti bərpa etmək əzminin və sarsılmaz milli birliyinin növbəti təntənəsi idi. Tariximizin Zəfəri Azərbaycanın hərbi qüdrətini, siyasi iradəsini və öz suveren hüquqlarını təmin etmək əzmini bütün dünyaya nümayiş etdirdi. Zəngilan Azərbaycanın qədim tarixə, zəngin mədəni irsə, mühüm geostrateji mövqeyə və böyük iqtisadi potensiala malik bölgələrindəndir. Araz, Həkəri, Oxçuçay və Bəsitçay kimi çayların əhatəsində yerləşən rayon əsrlər boyu xalqımızın milli-mənəvi dəyərlərinin, zəngin təsərrüfat ənənələrinin və tarixi yaddaşının yaşadıldığı doğma yurd yerlərimizdən olub.
Əlverişli coğrafi mövqeyi, zəngin təbii sərvətləri və geniş iqtisadi potensialı Zəngilanın ölkəmizin sosial-iqtisadi inkişafında və regional strateji əhəmiyyətinin artmasında mühüm rol oynayır. Zəngilanın tarixi Zəngəzurun mürəkkəb siyasi taleyi ilə sıx bağlıdır. XIX əsrdə Rusiya imperiyasının Cənubi Qafqazda həyata keçirdiyi inzibati-ərazi dəyişiklikləri nəticəsində Zəngəzur qəzası Gəncə quberniyasının tərkibinə daxil edilmişdi. XX əsrin əvvəllərində, xüsusilə 1920-ci ilin aprel işğalından sonra sovet hakimiyyətinin həyata keçirdiyi ərazi siyasəti nəticəsində tarixi Zəngəzurun qərb hissəsi Ermənistanın tərkibinə verildi. Bununla da Azərbaycanın tarixi-coğrafi bütövlüyünə ciddi zərbə vuruldu, xalqımızın milli maraqlarına zidd siyasi qərarlar qəbul edildi. Zəngilan, Qubadlı və Laçın isə Azərbaycanın tərkibində qaldı. Bu hadisələr regionun sonrakı siyasi taleyinə təsir göstərdi, Azərbaycan xalqının tarixi yaddaşında dərin izlər buraxdı. 1993-cü ilin oktyabrında Zəngilanın Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğalı xalqımızın yaşadığı ən ağır faciələrdən biri oldu. Füzuli və Cəbrayıl rayonlarının işğalından sonra 67 gün mühasirə şəraitində müqavimət göstərən zəngilanlılar doğma torpaqlarını sonadək müdafiə etdilər. 25–29 oktyabr tarixlərində davam edən ağır döyüşlər zamanı 235 nəfərin şəhid və itkin düşməsi, minlərlə insanın Araz çayını keçərək məcburi köçkün həyatı yaşaması tariximizin ağrılı səhifələrindəndir. Doğma yurdlarından didərgin salınan Zəngilan sakinləri dədə-baba torpaqlara qayıdış ümidini, torpaq sevgisini heç zaman itirmədilər. 2020-ci ilin sentyabrın 27-də Ermənistanın növbəti hərbi təxribatlarına cavab olaraq başlanan Vətən müharibəsi Azərbaycan xalqının taleyində yeni tarixi mərhələnin əsasını qoydu. Möhtərəm Cənab Prezident, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin qətiyyətli siyasi iradəsi, uzaqgörən rəhbərliyi, Azərbaycan Ordusunun yüksək döyüş hazırlığı və xalqımızın sarsılmaz həmrəyliyi nəticəsində işğal altındakı torpaqlarımız ardıcıl şəkildə azad edildi. Cəbrayıl istiqamətində qazanılan hərbi uğurlar Zəngilanın azad olunması üçün əlverişli əməliyyat şəraiti yaratdı. Oktyabrın 20-də Cənab Prezident İlham Əliyevin xalqa müraciət edərək Zəngilan şəhərinin, Havalı, Zərnəli, Məmmədbəyli, Həkəri, Şərifan və Birinci Muğanlı kəndlərinin azad edildiyini elan etməsi bütün Azərbaycan xalqına böyük sevinc və qürur yaşatdı. Zəngilan uğrunda aparılan döyüşlər nəticəsində Zəngilan şəhəri, dörd qəsəbə və 49 kəndi düşmən işğalından azad olundu. Zəngilanın azad olunması ilə Azərbaycan–İran dövlət sərhədinin işğal altında qalmış 132 kilometrlik hissəsi üzərində nəzarətin bərpası xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı. Adıçəkilən tarixi nailiyyət Azərbaycanın sərhəd təhlükəsizliyinin təmin olunması, dövlət suverenliyinin möhkəmləndirilməsi və regionda yeni geosiyasi reallıqların formalaşması baxımından mühüm hadisə idi. Zəngilan uğrunda döyüşlərdə qəhrəmanlıq göstərən hərbçilərimizin şücaəti dövlətimiz tərəfindən yüksək qiymətləndirilib. 2020-ci il noyabrın 26-da təsis edilmiş “Zəngilanın azad olunmasına görə” medalı ilə 6974 hərbi qulluqçunun təltif edilməsi Vətənimizin azadlığı naminə göstərilən fədakarlığın və qəhrəmanlığın dövlət səviyyəsində ehtiramla dəyərləndirilməinin ifadəsidir. Dövlət başçımız 31 iyul 2023-cü il tarixli Sərəncamı ilə 20 oktyabrın Zəngilan Şəhəri Günü kimi təsis olunması tarixi Zəfərimizin əbədiləşdirilməsi, milli yaddaşımızın qorunması və gələcək nəsillərə ötürülməsi istiqamətində mühüm addımdır. Zəngilanın azadlıq tarixinin, xalqımızın qəhrəmanlığının və dövlətimizin qüdrətinin rəmzidir. Zəngilanda yenidən həyat qururlar, genişmiqyaslı bərpa-quruculuq işləri və Böyük Qayıdış uğurla həyata keçirilir", - deyə qeyd edib.
Onun sözlərinə görə, Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə işğaldan azad edilmiş ərazilərdə aparılan sistemli yenidənqurma işləri Azərbaycanın iqtisadi imkanlarını, müasir idarəçilik potensialını və uzunmüddətli inkişaf strategiyasını nümayiş etdirir: "Zəngilan qısa müddət ərzində müasir şəhərsalma prinsiplərinin, innovativ texnologiyaların, yaşıl enerji həllərinin və dayanıqlı iqtisadi inkişaf modelinin tətbiq olunduğu mühüm mərkəzlərdən birinə çevrilir. 2026-cı il mayın 10-da Prezident İlham Əliyevin iştirakı ilə Zəngilan şəhərində 104 mənzilli ilk yaşayış kompleksinin açılışı və doğma yurdlarına qayıdan ailələrlə görüşü Böyük Qayıdışın növbəti mühüm mərhələsi oldu. İki hektardan artıq ərazini əhatə edən kompleksdə 12 yaşayış binası inşa edilib. Müasir memarlıq və şəhərsalma tələblərinə uyğun yaradılmış yaşayış mühiti dövlətimizin öz vətəndaşlarının sosial rifahına, təhlükəsizliyinə və layiqli həyat şəraitinə verdiyi önəmin əyani ifadəsidir. Böyük Qayıdış proqramı çərçivəsində Zəngilan şəhərində və rayonun kəndlərində məskunlaşma prosesi davam edir. 2026-cı il oktyabrın 1-nə olan məlumata əsasən, Zəngilan şəhərində 84 ailə – 339 nəfər, Ağalı kəndində 234 ailə – 1017 nəfər, Məmmədbəyli kəndində 179 ailə – 903 nəfər məskunlaşıb. Ümumilikdə bu yaşayış məntəqələrinə 497 ailənin, 2259 nəfərin qayıtması dövlətimizin həyata keçirdiyi ardıcıl siyasətin nəticəsidir. Doğma torpaqlarına qovuşan vətəndaşlarımızın məşğulluğunun təmin olunması, sosial xidmətlərə çıxış imkanlarının genişləndirilməsi və dayanıqlı yaşayış şəraitinin yaradılması dövlətimizin siyasətin mühüm istiqamətlərindəndir. Zəngilanın Ağalı kəndində həyata keçirilən “Ağıllı kənd” layihəsi Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərdə tətbiq etdiyi innovativ inkişaf modelinin uğurlu nümunələrindəndir".
G.Ağamalı qeyd edib ki, müasir informasiya-kommunikasiya texnologiyalarının, alternativ enerji mənbələrinin, elektron xidmətlərin və ekoloji həllərin bir arada tətbiq olunduğu Ağalı kəndi kənd yerlərinin inkişafına yeni yanaşmanı nümayiş etdirir: "Zəngilan Beynəlxalq Hava Limanının istifadəyə verilməsi bölgənin beynəlxalq nəqliyyat sisteminə inteqrasiyasını sürətləndirən mühüm addımdır. Müasir standartlara cavab verən hava limanı Zəngilanın iqtisadi, turizm və logistika potensialının reallaşdırılması baxımından geniş imkanlar yaradır. Horadiz–Zəngilan–Ağbənd dəmir yolu və Horadiz–Cəbrayıl–Zəngilan–Ağbənd avtomobil yolu layihələri Azərbaycanın regional nəqliyyat xəritəsində mövqelərinin gücləndirilməsinə xidmət edir. Xüsusilə Zəngəzur istiqamətində nəqliyyat bağlantılarının inkişafı Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında əlaqələrin genişləndirilməsi, beynəlxalq yükdaşımaların artırılması və regionda iqtisadi inteqrasiyanın dərinləşdirilməsi baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır. Sözügedən layihələr Azərbaycanın Avrasiya məkanında mühüm tranzit və logistika mərkəzi kimi rolunun möhkəmlənməsinə yeni imkanlar açır. Rayonun iqtisadi dirçəlişində kənd təsərrüfatının müasir texnologiyalar əsasında inkişaf etdirilməsi prioritet istiqamətlərdəndir. “Dost Aqropark” layihəsi Qarabağın aqrar potensialının reallaşdırılmasının mühüm nümunəsidir.
Bərpa-quruculuq prosesində tarixi və dini abidələrimizin dirçəldilməsi xüsusi diqqət mərkəzindədir. Heydər Əliyev Fondunun təşəbbüsü və dəstəyi ilə Zəngilan şəhər məscidinin bərpası və yeni məscidin inşası xalqımızın milli-mənəvi irsinə göstərilən yüksək ehtiramın ifadəsidir. 2024-cü il mayın 18-də məscidin açılışı işğal dövründə dağıntılara məruz qalmış dini-mədəni irsimizin yenidən həyata qaytarılması baxımından mühüm hadisə oldu. Azərbaycan dövləti tarixi abidələrimizi bərpa etməklə milli yaddaşımızı qoruyur, xalqımızın mənəvi dəyərlərinin gələcək nəsillərə ötürülməsini təmin edir. Ölkə rəhbərimiz Cənab İlham Əliyevin işğaldan azad olunduqdan sonra Zəngilana mütəmadi səfərləri, mühüm infrastruktur layihələrinin təməlqoyma və açılış mərasimlərində iştirakı bölgənin inkişafının dövlət siyasətində prioritet istiqamətlərdən biri olduğunun göstəricisidir. 2020-ci ilin dekabrında Zəngilan şəhərində üçrəngli Azərbaycan Bayrağının ucaldılmasından başlayaraq, Ağalı “Ağıllı kənd” layihəsinin, beynəlxalq hava limanının, enerji obyektlərinin, yaşayış komplekslərinin və sosial infrastrukturun yaradılmasına qədər həyata keçirilən bütün tədbirlər vahid strateji inkişaf konsepsiyasının tərkib hissəsidir. Dövlət başçısının mayın 10-da Zəngilan şəhərində ilk yaşayış kompleksinin açılışında iştirakı və sakinlərlə görüşü bir daha göstərdi ki, Azərbaycanın əsas məqsədi azad edilmiş torpaqlarda həyatın bütün sahələrini bərpa etmək, doğma yurdlarına qayıdan vətəndaşlarımız üçün yüksək rifah və təhlükəsiz gələcək təmin etməkdir. Cənab Prezidentin həyata keçirdiyi siyasətin mərkəzində insan amili, vətəndaş məmnunluğu və dayanıqlı inkişaf dayanır".
Deputat vurğulayıb ki, Zəngilanın timsalında Azərbaycan dövlətinin gücü, xalqımızın qurub-yaratmaq əzmi və milli həmrəyliyimizin sarsılmazlığı aydın görünür.
