Ülvi Quliyev
Milli Məclisin deputatı
İki ölkə arasında formalaşmış etimad, siyasi dialoq və strateji tərəfdaşlıq Cənubi Qafqazla Cənub-Şərqi Asiyanı birləşdirən yeni əməkdaşlıq imkanları yaradır.
Azərbaycan ilə Vyetnam arasında münasibətlərə yalnız iki dövlətin diplomatik əlaqələri prizmasından yanaşmaq düzgün olmazdı. Bu münasibətlər, əslində, müxtəlif tarixi mərhələlərdə sınaqdan çıxmış dostluğun, qarşılıqlı etimadın və siyasi iradənin müasir dövrün tələblərinə uyğun olaraq yeni məzmun qazanmasının nümunəsidir.
Prezident İlham Əliyevin 19 noyabr 2026-cı ildə Vyetnam Xəbər Agentliyinə verdiyi müsahibə də məhz bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Dövlət başçısının səsləndirdiyi fikirlər göstərir ki, Azərbaycan–Vyetnam münasibətləri artıq ənənəvi dostluq və diplomatik təmaslar çərçivəsini aşaraq daha geniş iqtisadi, siyasi, texnoloji və geostrateji əməkdaşlıq mərhələsinə qədəm qoyur.
Bu yeni mərhələnin əsas xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, Bakı və Hanoy münasibətləri keçmişin tarixi irsinə söykənməklə yanaşı, gələcəyin iqtisadi və geosiyasi çağırışlarına cavab verən tərəfdaşlıq modeli formalaşdırmağa çalışırlar.
Tarixi yaddaşdan gələcəyin siyasi tərəfdaşlığına
Azərbaycan–Vyetnam münasibətlərinin təməlində dərin tarixi köklər dayanır. 1959-cu ildə Vyetnam Demokratik Respublikasının Prezidenti Ho Şi Minin Bakıya səfəri iki xalq arasında dostluq münasibətlərinin mühüm başlanğıc nöqtəsi olmuşdur.
1983-cü ildə Heydər Əliyevin Vyetnama səfəri isə bu münasibətlərin inkişafında xüsusi mərhələ təşkil etmişdir. Həmin səfər zamanı əldə edilən razılaşmalar iqtisadiyyat, sənaye və digər sahələrdə əməkdaşlığın genişlənməsinə mühüm töhfə vermişdir.
Bu tarixi faktların bu gün yenidən aktuallaşması təsadüfi deyil. Çünki dövlətlərarası münasibətlərin möhkəmliyi yalnız cari siyasi maraqlarla deyil, həm də tarixi yaddaş, qarşılıqlı hörmət və etimadla müəyyən olunur.
Prezident İlham Əliyevin müsahibəsində bu tarixi ənənələrə xüsusi yer ayırması Azərbaycanın xarici siyasətində davamlılıq prinsipinin mühüm göstəricisidir. Bu yanaşma həm də onu nümayiş etdirir ki, Azərbaycan dostluq münasibətlərini zamanın dəyişən siyasi konyunkturasından asılı olmayan uzunmüddətli strateji dəyər kimi qəbul edir.
Strateji tərəfdaşlıq: siyasi bəyanatlardan real iqtisadi layihələrə
Azərbaycan–Vyetnam münasibətlərinin yeni mərhələsini səciyyələndirən ən mühüm hadisələrdən biri 2025-ci ilin mayında Vyetnam Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin Baş katibi To Lamın Azərbaycana dövlət səfəri və səfər çərçivəsində Strateji Tərəfdaşlığın qurulması haqqında Birgə Bəyannamənin imzalanmasıdır.
Bu sənəd münasibətlərin gələcək inkişafı üçün siyasi və institusional çərçivə formalaşdırıb. Əslində, strateji tərəfdaşlıq haqqında razılaşma iki ölkənin əməkdaşlığını ayrı-ayrı sahələr üzrə epizodik təmaslardan sistemli və uzunmüddətli əməkdaşlıq modelinə çevirmək niyyətinin ifadəsidir.
Burada diqqətçəkən məqam ondan ibarətdir ki, əməkdaşlığın gündəliyi kifayət qədər genişdir. Energetika, investisiya, müdafiə sənayesi, kibertəhlükəsizlik, sənaye, kənd təsərrüfatı və nəqliyyat-logistika kimi istiqamətlərin eyni siyasi gündəlikdə birləşməsi münasibətlərin çoxşaxəli xarakter aldığını göstərir.
Bu isə Azərbaycan üçün Cənub-Şərqi Asiyanın dinamik iqtisadi məkanında mövqelərini gücləndirmək, Vyetnam üçün isə Cənubi Qafqaz və daha geniş Avrasiya bazarlarına çıxış imkanlarını genişləndirmək baxımından əhəmiyyətlidir.
Energetika əməkdaşlığı – ənənəvi sahədən yeni texnologiyalara
İki ölkənin iqtisadi münasibətlərində energetika xüsusi yer tutur. Azərbaycan neft sənayesinin zəngin təcrübəsi, Vyetnamın isə enerji sektorundakı inkişaf perspektivləri qarşılıqlı əməkdaşlıq üçün əlverişli zəmin yaradır.
SOCAR ilə Vyetnamın Milli Neft və Qaz Şirkəti PetroVietnam arasında 2025-ci ildə imzalanmış Anlaşma Memorandumu bu istiqamətdə mühüm addımdır. Sənəd neft-qaz yataqlarının kəşfiyyatı və işlənilməsi, texniki xidmətlər, mütəxəssis hazırlığı sahələrində əməkdaşlığı nəzərdə tutur.
Bununla yanaşı, münasibətlərin gələcəyini yalnız ənənəvi karbohidrogen sektorunda axtarmaq doğru olmazdı. Bərpaolunan enerji, xüsusilə günəş və külək enerjisi sahəsində əməkdaşlıq da ciddi perspektivlər vəd edir.
Vyetnamın ROX Group şirkətinin Azərbaycanda tikinti, infrastruktur və alternativ enerji layihələrinə maraq göstərməsi bu potensialın artıq konkret iqtisadi təşəbbüslərlə müşayiət olunduğunu göstərir. 2026-cı ilin sentyabrında Bakıda keçirilən İkinci Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumu çərçivəsində şirkətlə müvafiq sənədlərin imzalanması da diqqətəlayiq hadisədir.
Beləliklə, enerji sahəsində tərəfdaşlıq təkcə mövcud imkanlardan istifadə deyil, həm də gələcəyin enerji bazarlarına uyğun yeni əməkdaşlıq mexanizmlərinin yaradılması deməkdir.
Azərbaycan – Vyetnam arasında yeni iqtisadi körpü: Orta Dəhliz
Münasibətlərin yeni müstəvisində ən perspektivli istiqamətlərdən biri nəqliyyat və logistika əməkdaşlığıdır.
Coğrafi baxımdan Azərbaycan və Vyetnam müxtəlif regionlarda yerləşsələr də, hər iki ölkənin iqtisadi və geosiyasi mövqeyi onların beynəlxalq nəqliyyat əlaqələrində mühüm rol oynamasına imkan verir.
Azərbaycanın Orta Dəhliz və Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizi üzərində yerləşməsi Vyetnam mallarının Avropa bazarlarına çatdırılması üçün əlavə imkanlar yaradır. Eyni zamanda, Azərbaycan şirkətləri də Vyetnamın Cənub-Şərqi Asiya bazarındakı mövqeyindən faydalana bilərlər.
Prezident İlham Əliyevin müsahibəsində səsləndirdiyi mühüm statistik göstərici bu sahədəki dinamikanı aydın nümayiş etdirir: 2026-cı ilin yanvar-sentyabr aylarında Azərbaycan üzərindən tranzit daşımalarının həcmi ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə təxminən altı dəfə artaraq 8 min tondan çox olub.
Bu rəqəm yalnız nəqliyyat göstəricisi deyil. O, iki ölkə arasında iqtisadi əlaqələrin yeni logistika reallıqları üzərində qurulması üçün real imkanların mövcudluğunu göstərir.
Gələcəkdə Azərbaycan üzərindən Vyetnamın Avropa ilə ticarət əlaqələrinin genişləndirilməsi, logistika xidmətlərinin inkişafı və birgə nəqliyyat layihələrinin həyata keçirilməsi ikitərəfli əməkdaşlığın mühüm istiqamətinə çevrilə bilər.
Ticarət dövriyyəsi: mövcud göstəricilərdən daha böyük hədəflərə
2025-ci ilin yekunlarına görə, Azərbaycanla Vyetnam arasında ticarət dövriyyəsi 150 milyon ABŞ dollarını ötüb.
Lakin Prezident İlham Əliyevin də vurğuladığı kimi, bu göstərici iki ölkənin real iqtisadi potensialını tam əks etdirmir.
Əməkdaşlığın genişləndirilməsi üçün kənd təsərrüfatı, sənaye, qida məhsulları, texnologiya, tikinti materialları və digər sahələrdə qarşılıqlı ticarətin artırılması vacibdir.
Azərbaycanın coğrafi mövqeyi və beynəlxalq logistika imkanları Vyetnam məhsullarının region bazarlarına çıxışını asanlaşdıra bilər. Vyetnamın istehsal və ixrac potensialı isə Azərbaycan bazarında yeni iqtisadi əməkdaşlıq imkanları yarada bilər.
Burada əsas məsələ yalnız ticarət dövriyyəsinin artırılması deyil, həm də qarşılıqlı investisiyaların təşviqi, birgə müəssisələrin yaradılması və sahibkarlar arasında davamlı əlaqələrin formalaşdırılmasıdır.
Humanitar diplomatiya – münasibətlərin mənəvi dayağı
Azərbaycan–Vyetnam münasibətlərinin mühüm üstünlüklərindən biri də onların yalnız siyasi və iqtisadi maraqlara əsaslanmamasıdır. İki xalq arasında humanitar və mədəni əlaqələr uzun illər ərzində formalaşmış xüsusi mənəvi bağ yaradır.
Sovet dövründə təxminən 5 min Vyetnam vətəndaşının Azərbaycanda təhsil alması bu münasibətlərin tarixi miqyasını göstərən mühüm faktdır.
Bu gün həmin ənənələr yeni təşəbbüslərlə davam etdirilir. Heydər Əliyev Fondunun Vyetnamda həyata keçirdiyi humanitar və təhsil layihələri, Ha Giang əyalətində ibtidai məktəbin tikintisinə dəstək, Hanoy Ticarət və Turizm Kollecinə göstərilən maliyyə yardımı xalqlar arasında dostluğun möhkəmləndirilməsinə xidmət edir.
2025-ci ildə Ho Şi Minin Memorial otağının Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetində açılması, 2026-cı ildə Vyetnam Günləri festivalının Bakı ilə yanaşı Qəbələdə də keçirilməsi, vyetnamlı şair Mai Van Phanın əsərlərinin Azərbaycan dilində nəşri humanitar əməkdaşlığın yeni mərhələsinin göstəriciləridir.
Bu təşəbbüslərin əhəmiyyəti ondadır ki, dövlətlərarası münasibətlər yalnız hökumətlərin və siyasi rəhbərlərin təmasları ilə məhdudlaşmır. Onlar cəmiyyətlər, ziyalılar, tələbələr, elm və mədəniyyət nümayəndələri arasında da möhkəm əlaqələr yaradır.
Beynəlxalq platformalarda qarşılıqlı etimad
Azərbaycan və Vyetnamın əməkdaşlığı beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində də mühüm əhəmiyyət daşıyır.
BMT, Qoşulmama Hərəkatı və Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirə (AQEM) kimi platformalarda qarşılıqlı dialoq iki ölkənin beynəlxalq münasibətlər sistemində bir-birinin mövqelərini daha yaxından anlamasına şərait yaradır.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyü, suverenliyi və beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlərinin toxunulmazlığı məsələsində Vyetnamın nümayiş etdirdiyi mövqe, xüsusilə 44 günlük Vətən müharibəsi dövründə BMT Təhlükəsizlik Şurasının qeyri-daimi üzvü kimi tutduğu ədalətli mövqe Azərbaycan tərəfindən yüksək qiymətləndirilir.
Bu amil onu göstərir ki, ölkələr arasında münasibətlərin möhkəmliyində iqtisadi maraqlarla yanaşı, beynəlxalq hüquqa və dövlətlərin suverenliyinə hörmət prinsipləri də mühüm rol oynayır.
Yeni mərhələnin əsas hədəfi: potensialı real nəticələrə çevirmək
Prezident İlham Əliyevin Vyetnam Xəbər Agentliyinə müsahibəsində diqqət çəkən əsas məqamlardan biri qarşılıqlı əməkdaşlığın gələcəyinə nikbin yanaşma ilə yanaşı, konkret nəticələrə hesablanmış siyasi iradənin nümayiş etdirilməsidir.
Dövlət başçısının qarşıdakı Vyetnam səfərinə böyük əhəmiyyət verməsi də bu baxımdan təsadüfi deyil. Səfər iki ölkə arasında mövcud razılaşmaların daha da inkişaf etdirilməsi, yeni layihələrin müzakirəsi və strateji tərəfdaşlığın praktiki məzmunla zənginləşdirilməsi baxımından mühüm platforma ola bilər.
Əslində, Azərbaycan və Vyetnamın qarşısında duran əsas vəzifə mövcud siyasi etimadı iqtisadi nəticələrə çevirməkdir. Bunun üçün biznes dairələri arasında birbaşa əlaqələrin genişləndirilməsi, investisiya təşəbbüslərinin təşviqi, nəqliyyat marşrutlarının səmərəliliyinin artırılması və elm-təhsil əməkdaşlığının dərinləşdirilməsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
Nəticə: İki region arasında yeni əməkdaşlıq modelinin formalaşması
Azərbaycan və Vyetnam münasibətlərinin hazırkı inkişaf mərhələsi daha geniş geosiyasi və geoiqtisadi mənzərədə də maraq doğurur.
Bir tərəfdə Cənubi Qafqazın mühüm enerji və logistika mərkəzi olan Azərbaycan, digər tərəfdə isə Cənub-Şərqi Asiyanın dinamik iqtisadiyyatlarından biri olan Vyetnam dayanır. Bu iki ölkənin potensialının birləşdirilməsi yalnız ikitərəfli münasibətlər üçün deyil, həm də Avrasiya məkanında yeni iqtisadi əlaqələrin qurulması baxımından əhəmiyyətlidir.
Prezident İlham Əliyevin müsahibəsində ifadə olunan yanaşma göstərir ki, Azərbaycan xarici siyasətində ənənəvi dostluq münasibətlərini yeni iqtisadi və geosiyasi imkanlarla zənginləşdirməyə üstünlük verir.
Bu gün Azərbaycan–Vyetnam münasibətləri tarixdən gələn dostluğun gələcəyə hesablanmış strateji tərəfdaşlığa çevrilməsi prosesini yaşayır. Əgər qarşılıqlı siyasi iradə konkret layihələr, investisiyalar və iqtisadi təşəbbüslərlə möhkəmləndirilərsə, bu əməkdaşlıq gələcəkdə Cənubi Qafqazla Cənub-Şərqi Asiya arasında nümunəvi tərəfdaşlıq modellərindən birinə çevrilə bilər.
Ən başlıcası, Bakı ilə Hanoy arasında münasibətlərin yeni mərhələsi göstərir ki, diplomatik dostluğun ən böyük uğuru onun xalqların rifahına xidmət edən real iqtisadi və humanitar nəticələrə çevrilməsidir.