"Burada o susdu yenə, gözlərini əyərək, Təzədən o kəlləni başladı gəmirməyə Çeynədi sümükləri, dişləri it dişi tək” Algieri Dante ("İlahi komediya”) Qar xəstəxanaları ət sallaqxanasına çevirmişdi. Pis xəbərlərin sayı hər gün artırdı. İnsanlar dəmir parçalarının arasında əzilib ölürlər. Sanki buz bağlamış yollarda lənətin qarabasma ruhu gəzirdi. Gözünə görünənləri cəhənnəminə aparır. Damları qar ağlığına qocalmış göydələnlərin arasında uğuldayan külək onun cəhənnəmində yarasının irinində boğulanların çığırtısına oxşayırdı. Polislərin, sağa-sola şütüyən avtomobillərin fit səsləri qəzaya uğramış avtomobillərin kənarında qızğın mübahisəyə aldanan insanların küyünə qarışımışdı. Qulaq batırırdı. Ləngər vuraraq çatmaq istədikləri mənzillərinə təbəlfəndi tələsən avtomobillər yorğun görünürdülər. Bəlkə də tıxac quyruğundan bezmiş sürücüləri sükan arxasında mürgüləyirdilər. Ona görə tənbəlləşmişdilər. Dayanacaqlarda isə əyinlərinə keçirdikləri yun paltolarında isti soba axtaran insanlar sərnişin avtobuslarını lazım olduğu yerdə gec görünməsinə dodaqaltı deyinirdilər. Təbiət ananın tərs üzündən şikayətlənirdilər. Ara-sıra astanda görünün avtobuslara minmək həlli çətin tənliyə çevrilmişdi. Bədəncə iri, kürəkləri lay divar və cavan olanlar sıxlığı zorakılıqla yararaq özlərini içəri dürtdükləri halda onların əksləri arxada qalaraq növbəti avtobusu gözləməyə məcbur olurdular. Avtobusların dolu gəlməsi isə tarım çəkilmiş əsəbləri bir az da gərirdi. Lazım olan avtobusu bir az irəlidə görəndə sevindim. Tez də ürəyimi minə bilməyəcəyim ümidsizliyi baltaladı. Birinci minməkdə özümü digərilərindən şanssız sayırdım. Hərdən gözlədiyim şeylərin əksilə qarşılaşıram, bu dəfə də elə oldu. Avtobusun orta qapısı düz qabağımda idi. Hamıdan qabaqda olduğuma görə, birinci minməliydim. Elə də oldu. Təəccüblüsü isə o idi ki, avtobusa minməkdə bircə iddialı mən idim. Bu başqaları üçün o qədər də əlverişli deyildi, çünki gedəcəkləri ünvana uzaqdan keçirdi. Sevinirdim, içəridə adam da azdı. Ayaqüstdə qalmayacaqdım. Keçib arxa sıralardan birində əyləşdim. Adamlar ayaqüstdə durduqları halda dörd yer oturmaq üçün boşdu. İnsanları başa düşə bilmirəm. Elə bil oturmaq üçün tənbəllik edirlər. Qınaqmırdım. Çox güman ki, əyləşən kimi mərdo baxışları ilə "qalx mən oturum” deyən qadınlardan bezmişdilər. Həmin yerlərdən birində - pəncərənin dibindəki oturacaqda əyləşdim. Növbəti dayanacaqda da insanlar qar topası kimi biri-birlərinə bitişmişdilər. Avtobus dayandı. İçlərindən yalnız bir nəfər mindi. Etinasız şəkildə təkəmseyrək əyləşən insanları nəzərdən keçirən qoca mənim yanımı münasib bilib əyləşdi. Qeyri-ixtiyari qocanın yanımda əyləşməsinə etirazla qarşıladım. Nəzərə alsaq ki, yerhaqqı 20 qəpik olan avtobus şəxsimə aid deyildi, açıq etiraza ehtiyac hiss etmədim. Ən maraqlısı da bundan sonra oldu. İxtiyari olmayan səbəblərdən narahat olmağa başladım. Üzümü pəncərəyə sarı çevirdim. Unutmaq istəyirdim. İçəri dolan soyuq havanın içəridə qızışıb yarımüşüyən bədənimə verdiyi həzzdən ləzzət almağa çalışdım. Heç nə alınmırdı. Oturduğum yerdəcə qurcuxurdum. Sol çiynimə qəfil dəyən xəfif əl zərbəsi məni diksindirdi. Qoca idi. Nəsə dedi, başa düşmədim. Üzr istəyib, təkrarlamasını istədim. Başladı - Mənim belə olmağıma baxma. Vaxtilə böyük insan olmuşam. İndi vəziyyət bir qədər dəyişib – deyib dayandı. Boğazını arıtlayıb davam elədi: - Hə, onu deyirəm axı, vaxtilə böyük insan olmuşam. Mən professoram. İndi vəziyyət bir qədər dəyişib. Varındısa, mənə bir-iki manat əl tut. Qocaya pul vermək? Bəlkə də onun vəziyyəti həqiqətən ağırdı, ola bilsin ki, verəcəyim pulla özünə yemək alacaqdı, amma mən bu fikirdən tamam uzaq idim. Etirazımı pulumun olmamağı ilə bildirdim. Vermədim. İçimdən gəlmirdi. Toxunaqlı nəsə hiss etsəydim bəlkə də verərdim. Ona inanmırdım. Lakin qocanın "mən professoram” deməyi sıxdı. Boğurdu. Ürəyimdə ağrıyırdı. Əsla ki, nə ona inanıb acıdığım üçün, nə də ki, mənəvi olaraq yox, fiziksəl olaraq ağrıyırdı. Özümü pis hiss edirdim. Alnımı soyuq tər basdı. Sol əlimlə ürəyimi tutub qabağa əyiləndə qoca bilmədiyim jarqonda dodaqlatı nəsə danışırdı. Əlini başının üzərinə qaldırıb yad hərəkətlərlə nəyisə başa salmaq istəyirdi. Qoca əl və dodaq hərəkətlərinə sürət verdikcə, ağrılarım şiddətlənir, yerimdə qıvrılırdım. Elə bil tanımadığım bur dini ayini yerinə yetirirdi. O, şeytan idi. Qoca professora nifrət edirdim. Bəlkə də həmin an o mənə çevrilib gülümsəsəydi, onu boğa bilərdim. Nəyə görsə, beynimdən belə bir fikir keçdi. Lakin qocanın "bəxti gətirdi”. Gülmədi. Ona tərəf baxmaq istəmirdim. Üzünü azacıq da olsa təsvir etmək üçün çəpəki baxdım. 65-70 yaşlarında olardı. Yaşına görə görünürdü. Metal rəngində dodaqları irəli-geri hərkət etdikcə dodaqlarının rəng ahəngdarlığına tərs olmayan dişləri görünürdü. Gözlərinin ağ olan yerlərində nazik qırımzı damarlar "hörümçək toru” əmələ gətirmişdi. Göyərmiş bənizi ətrafına qorxu saçırdı. Seyrək saçlarını arxaya darayıb baş dərisinə yapışdırmışdı. Belə təsəvvür yaranırdı ki, qoca uzun illər lotargeya yuxusunnda olub. Öldüyünü zənn edib basdırıblar. Bir neçə ildən sonra isə ayılıb. Dünyaya qayıdıb. Xortlaqdır. Dünyanın bu üzünü də, o üzünü də görmüş adamlardandı. Barmaqlarının arasında kəlbətin kimi sıxdığı politlen paketdə boyat çörək və boş butulka vardı. Qoca nitqini qurtarıb paketdən çıxardığı çörəyi dişləyib çeynəyəndə ürəyim bulandı. Elə bildim, professor çörəyi yox, uzun illər yatdığı məzarında çürümüş əllərinin içərisində yetişdirdiyi lənəti dişləyib yeyirdi. Avtobus "Gənclik” metorsuna çatanda düşdüm. Rahatlamışdım. Qeyri-ixtiyari çevrilib baxdım, qoca pəncərədən baxıb gülümsəyirdi. Qətiləşdirdim, o insan deyildi. Lənət idi. Mənsur