“Bəzi əsərlər ekranda başlayır, insanın daxilində isə davam edir.”
Qarabağ haqqında danışanda mənim üçün hər şey xəritədən deyil, insandan başlayır. Doğma yurd həsrətindən, yarımçıq qalmış ömürlərdən, gözləyən analardan, bir xalqın yaddaşında silinməyən izlərdən… Zəfərdən danışarkən isə həmin tarixi mümkün edən iradəni, fədakarlığı və dövlətçilik əzmini unutmamaq lazımdır. Məhz buna görə 44 günlük Vətən müharibəsinə həsr olunan “44” bədii filminə yalnız kino layihəsi kimi deyil, milli yaddaşımızın sənət vasitəsilə gələcək nəsillərə çatdırılması baxımından da yanaşıram. Mən bu fikirləri Azərbaycan mədəniyyətinin Türkiyədə tanıdılması üçün çalışan sənətçi, Xarıbülbül Azərbaycan Mədəniyyət Təşkilatının rəhbəri və Cəfər Cabbarlı adına Türkiyə–Azərbaycan Teatrının qurucusu kimi ifadə edirəm. Çünki sənətin insanları bir araya gətirmək, tariximizi anlatmaq və xalqlar arasında mənəvi bağlar yaratmaq gücünə inanıram. Xocalı həqiqətlərini yaşatmaq istiqamətində sənət fəaliyyətimin xüsusi yeri olan “Adsız qadın” tamaşasını artıq 11 ildir Türkiyədə təqdim edirik. Aygün Həsənoğlunun müəllifi, Elçin İmanovun rejissoru olduğu bu əsər vasitəsilə Xocalı ağrısını və insan talelərində buraxdığı silinməz izləri səhnə dili ilə tamaşaçıya çatdırmağa çalışırıq. Bu təcrübə mənə bir daha göstərir ki, tarixi yaddaşı qorumaq və gələcək nəsillərə ötürmək həm teatrın, həm də kinonun mühüm missiyasıdır. Məhz buna görə “44” filminin Türkiyədə nümayişi və onun ətrafında yeni mədəni əməkdaşlıq imkanlarının yaranması arzum mənim üçün xüsusi məna daşıyır.
44 rəqəminin arxasında bir xalqın yaddaşı dayanır
44 gün təqvimdə bir zaman kəsiyidir. Azərbaycan xalqının yaddaşında isə bu rəqəm qəhrəmanlıq, sarsılmaz iradə, fədakarlıq və tarixi Zəfərlə bağlıdır. Müharibənin tarixini sənət dili ilə anlatmaq asan deyil. Tarixi hadisələri sadalamaq mümkündür, amma onların insan talelərində buraxdığı izləri ifadə etmək daha böyük bədii məsuliyyət tələb edir. Çünki müharibə yalnız cəbhədə yaşanmır. O, ailələrin gözləntisində, anaların narahatlığında, ayrılıqlarda, ümidlərdə və insanların həyatını dəyişdirən seçimlərdə də yaşanır. “44” filminin mövzusu məhz bu baxımdan diqqətə layiqdir. Ekran əsərinin süjetində hərbi əməliyyatlarla yanaşı, insan münasibətləri, sevgi və şəxsi sınaqlar da yer alır. Başqa sözlə, söhbət yalnız tarixi hadisənin təsvirindən deyil, həmin hadisənin insan dünyası ilə əlaqəsindən gedir. Bir sənətçi kimi mənim üçün əhəmiyyətli olan da budur: tarix sənətə çevriləndə insanın duyğularına toxunmalı, düşünməyə imkan verməli və yaddaşda iz buraxmalıdır.
Kino — milli yaddaşın gələcəyə açılan pəncərəsi
Belə miqyaslı ekran layihələrinin ərsəyə gəlməsi böyük yaradıcı əmək, peşəkarlıq və təşkilati məsuliyyət tələb edir. Ssenari müəlliflərindən rejissorlara, aktyorlardan operatorlara, montaj və səs mütəxəssislərindən musiqiçilərə qədər hər kəs ümumi bədii nəticənin formalaşmasında öz payına sahibdir. “44” filminin yaradıcı heyətinin qarşısında da Azərbaycan tarixinin mühüm bir mərhələsini kino dili ilə təqdim etmək kimi məsuliyyətli vəzifə dayanır. Belə mövzular üzərində işləmək yalnız yaradıcılıq deyil, həm də milli yaddaşa ehtiram tələb edir. Dövlət dəstəyi ilə həyata keçirilən mədəniyyət layihələrinin əhəmiyyəti də burada üzə çıxır. Kino, teatr və digər sənət sahələri üçün yaradılan imkanlar milli hekayələrimizin daha geniş auditoriyaya çatdırılmasına, yaradıcı sənayenin inkişafına və mədəni irsimizin qorunmasına xidmət edir. Azərbaycanın tarixi Zəfərinin ekran sənəti vasitəsilə təqdim olunması bu baxımdan əhəmiyyətli istiqamətdir. Əsas məsələ həmin yaddaşı gələcək nəsillərə çatdırmaq, tariximizin qəhrəmanlıq səhifələrini sənətin dili ilə yaşatmaq və Azərbaycan hekayələrinin daha geniş coğrafiyada eşidilməsinə imkan yaratmaqdır.
Türkiyə ilə Azərbaycan arasında sənət körpüsü
Filmdə türk aktrisa Özge Gürelin iştirakı və süjetdə türk həkim obrazının yer alması Türkiyə–Azərbaycan mədəni yaxınlığı baxımından ayrıca diqqət çəkən məqamdır. Mənim üçün iki qardaş xalqın münasibətləri yalnız ortaq tarixi ifadələrlə məhdudlaşmır. Qardaşlıq bir-birimizin hekayəsini dinləməkdə, ağrısını anlamaqda, mədəniyyətini tanımaqda və ortaq gələcək üçün birlikdə yaratmaqda da özünü göstərir. Türkiyədə Azərbaycan teatrının inkişafı və mədəniyyətimizin tanıdılması istiqamətində çalışarkən bu həqiqətin əhəmiyyətini daim hiss edirəm. Bir xalqın sənəti başqa bir xalqın auditoriyasına çatanda yalnız əsər nümayiş olunmur; düşüncələr, duyğular və mənəvi dəyərlər də paylaşılır. Bu baxımdan “44” kimi layihələrin Türkiyədə tanıdılması, kino və teatr sahəsində əməkdaşlıq imkanlarının genişləndirilməsi arzuolunan mədəni istiqamətdir. Belə təşəbbüslər Azərbaycan həqiqətlərinin daha yaxından tanınmasına və iki ölkənin yaradıcı insanları arasında yeni əlaqələrin qurulmasına imkan verə bilər.
Türkiyədə yeni bir mədəni əməkdaşlıq arzusu
Bu yazının sonunda bir arzumuzu da ifadə etmək istərdim: “44” filminin Türkiyədə nümayişinin təşkil olunmasını, sənət adamlarının və tamaşaçıların iştirakı ilə müzakirələrin keçirilməsini, filmin Türkiyə ictimaiyyətinə daha yaxından tanıdılmasını çox istərdik. Xarici ölkələrdə Azərbaycan mədəniyyətinin tanıdılması istiqamətində çalışan Azərbaycan mədəniyyət təşkilatlarının iştirakı ilə belə bir təşəbbüsün həyata keçirilməsi, fikrimcə, iki qardaş xalq arasında mənəvi bağları daha da möhkəmləndirə bilər. Eyni zamanda, İstanbulda fəaliyyət göstərən, böyük Azərbaycan dramaturqu Cəfər Cabbarlının adını daşıyan Türkiyə–Azərbaycan Teatrında filmin yaradıcı heyəti ilə əməkdaşlıq imkanlarının yaranmasını arzulayıram. İnanıram ki, kino ilə teatrın, ekran sənəti ilə səhnə sənətinin bir araya gəlməsi Qarabağ həqiqətlərinin və 44 günlük Vətən müharibəsinin insan talelərində buraxdığı izlərin daha geniş auditoriyaya çatdırılmasına yeni imkanlar açar. Bu arzu yalnız bir filmin nümayişi ilə bağlı deyil. Məqsəd Azərbaycan və Türkiyə sənətçilərinin birgə layihələr hazırlaması, ortaq mədəni təşəbbüslərin davamlı xarakter alması və qardaşlığımızın sənət vasitəsilə yeni nəsillərə ötürülməsidir. Mənim üçün mədəniyyət elçisi olmaq yalnız öz xalqının mədəniyyətini təqdim etmək deyil, xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmaya xidmət edən yollar açmaqdır. İnanıram ki, belə əməkdaşlıqlar dövlətimizin mədəniyyət sahəsində yaratdığı imkanların daha geniş auditoriyalara çatmasına və Azərbaycan sənətinin beynəlxalq müstəvidə tanınmasına töhfə verə bilər. Çünki 44 yalnız günlərin sayı deyil. O, insan talelərinin, gözləntilərin, ayrılıqların, fədakarlıqların və Zəfərə gedən yolun yaddaşıdır. Bu yaddaşı sənətin dili ilə yaşatmaq, gələcək nəsillərə çatdırmaq və Türkiyədə Azərbaycan sənətçilərinin də iştirak etdiyi ortaq layihələr yaratmaq bizim üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Mədəniyyət sahəsində davamlı nəticə əldə etməyin əsas şərtlərindən biri təşəbbüslərin onları həyata keçirmək üçün bilik, təcrübə və real imkanlara malik insanlara etibar edilməsidir. Çünki mədəniyyət yalnız xoş niyyətlə deyil, sənət duyumu, peşəkarlıq, uzunmüddətli zəhmət və məsuliyyətlə inkişaf edir. İllərlə səhnədə çalışan, sənət adamlarını bir araya gətirən, öz imkanları ilə mədəni əlaqələri yaşadan insanların təcrübəsi də bu prosesdə dəyərləndirilməlidir. İnanıram ki, mədəniyyət siyasətində peşəkar təcrübəyə və əməli nəticələrə əsaslanan yanaşma Azərbaycan sənətinin beynəlxalq miqyasda daha güclü təmsil olunmasına, dövlət dəstəyinin daha səmərəli nəticələr verməsinə və həqiqətən dəyərli layihələrin davamlılığına xidmət edər.
Mən bir teatr rəhbəri və Azərbaycan mədəniyyətinin Türkiyədə tanıdılması üçün çalışan sənətçi kimi bu əməkdaşlığa ürəkdən inanıram. Arzum budur ki, “44” filminin ətrafında yaranacaq mədəni körpü yalnız bir nümayişlə məhdudlaşmasın, Azərbaycan və Türkiyə sənətçilərinin gələcəkdə birlikdə həyata keçirəcəkləri yeni layihələrin başlanğıcına çevrilsin. Çünki qardaşlığımızı tarixdə yaşatmaq qədər, onu sənətdə, səhnədə və insan qəlbində yaşatmaq da bizim ortaq məsuliyyətimizdir.
Kemale Cabbarova
Xarıbülbül Azərbaycan Mədəniyyət Birliyinin rəhbəri
Cəfər Cabbarlı adına Türkiyə–Azərbaycan Teatrının qurucusu
