4 Oktyabr Cəbrayıl üçün təqvimdəki adi gün deyil. Bu tarix xalqımızın yaddaşında 27 illik işğalın sona çatdığı, doğma torpaqların azadlığına qovuşduğu və Azərbaycan dövlətinin ərazi bütövlüyünün bərpası yolunda mühüm mərhələnin başlandığı gün kimi yaşayır. Bu gün Cəbrayıl şəhərinin azad edilməsinin ildönümünü qeyd edərkən, ilk növbədə, bu Zəfəri bizə yaşadan şəhidlərimizin əziz xatirəsini ehtiramla yad edir, Vətən müharibəsində qəhrəmanlıq göstərən hərbçilərimizin şücaətini minnətdarlıqla xatırlayırıq.
Cəbrayıl 1993-cü il avqustun 23-də Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdi. İşğal illərində rayonun yaşayış məntəqələri dağıdılmış, tarixi-mədəni irsinə ciddi ziyan vurulmuş, əhali doğma yurd-yuvasından didərgin salınmışdı. Cəbrayıllıların illərlə davam edən məcburi köçkün həyatı yalnız yaşayış yerinin dəyişməsi deyildi. Bu, doğma torpağa qayıdış arzusunun nəsildən-nəslə ötürülməsi, həmin arzunun qorunub saxlanılması demək idi. Rəsmi məlumatlarda da Cəbrayılın işğal dövründə yaşayış məntəqələrinin və tarixi-mədəni irsinin dağıntılara məruz qaldığı qeyd olunur.
2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi Cəbrayılın taleyində yeni səhifə açdı. Müharibənin ilk günündə Böyük Mərcanlı və Nüzgar kəndlərinin azad edilməsi ilə başlayan proses oktyabrın 3-də bir sıra yaşayış məntəqələrinin, oktyabrın 4-də isə Cəbrayıl şəhərinin azad olunması ilə davam etdi. Həmin gün Cəbrayıl şəhərində Azərbaycan Bayrağının ucaldılması xalqımızın uzun illər gözlədiyi tarixi anlardan biri oldu.
Cəbrayılın azad olunması Vətən müharibəsinin gedişində xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı. Çünki Cəbrayıl İkinci Qarabağ müharibəsində azad edilən ilk şəhər oldu. Bu Qələbə həm Azərbaycan Ordusunun döyüş qabiliyyətinin, həm də əsgər və zabitlərimizin yüksək əzmkarlığının mühüm göstəricisinə çevrildi. Cəbrayıl istiqamətində əldə olunan uğur sonrakı hərbi əməliyyatlar üçün də yeni imkanlar yaratdı. Dövlət başçısı da Cəbrayılın azad edilməsinin müharibənin ilk həftəsində şəhərin azad olunması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıdığını vurğulayıb.
Cəbrayılın adı həm də Xudafərin körpüsü ilə bağlıdır. Əsrlərin yadigarı olan bu tarixi abidələrin yerləşdiyi ərazinin azad edilməsi yalnız hərbi baxımdan deyil, milli-mənəvi baxımdan da böyük əhəmiyyət daşıyırdı. Xudafərin üzərində üçrəngli bayrağımızın dalğalanması Azərbaycanın tarixi torpaqlarında dövlət suverenliyinin bərpasının rəmzlərindən birinə çevrildi. Cəbrayıl şəhərinin azad edilməsindən sonra Prezident İlham Əliyevin şəhərdə Dövlət Bayrağını ucaltması da bu baxımdan mühüm tarixi hadisə idi.
Lakin Zəfər yalnız torpaqların azad olunması ilə tamamlanmır. Qələbənin əsl mənası həmin ərazilərdə həyatın yenidən qurulması, insanların doğma yurdlarına qayıtması və burada dayanıqlı gələcəyin formalaşdırılması ilə daha aydın görünür. Bu baxımdan Cəbrayıl bu gün Böyük Qayıdışın ən mühüm ünvanlarından biridir.
İşğaldan azad olunmuş ərazilərdə həyata keçirilən genişmiqyaslı bərpa və quruculuq proqramları Cəbrayılın simasını da sürətlə dəyişir. Yeni yaşayış məhəllələri, sosial obyektlər, yollar, enerji infrastrukturu, məktəblər və digər layihələr şəhərin və kəndlərin gələcək inkişafının əsasını formalaşdırır. Cəbrayıl şəhərində yaradılan ilk yaşayış kompleksi artıq keçmiş məcburi köçkünlərin doğma torpaqlarına qayıdışına imkan verən mühüm layihələrdən biridir.
2026-cı il Cəbrayılın bərpası baxımından da mühüm hadisələrlə yadda qalır. Mayın 9-da Şükürbəyli kəndinin açılışının keçirilməsi, burada məktəb, musiqi məktəbi, uşaq bağçaları və tibb məntəqəsinin yaradılması qayıdışın artıq real həyata çevrildiyini göstərir. Həmin gün Şükürbəyli kəndinə köçən sakinlərlə görüşdə dövlət başçısı doğma yurda qayıdışın əhəmiyyətini xüsusi vurğulayıb.
Cəbrayılın gələcəyi yalnız yaşayış məntəqələrinin bərpası ilə məhdudlaşmır. Rayonun əlverişli coğrafi mövqeyi onun iqtisadi və logistika imkanlarını da genişləndirir. Cəbrayıl ərazisində yaradılan “Araz Vadisi İqtisadi Zonası” Sənaye Parkı bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. 200 hektar ərazini əhatə edən sənaye parkının yaradılmasında əsas məqsədlərdən biri sənaye və logistika imkanlarının genişləndirilməsi, yeni müəssisələrin və iş yerlərinin yaradılmasıdır.
Enerji infrastrukturu da Cəbrayılın yeni inkişaf mərhələsinin mühüm istiqamətlərindəndir. Rayonun enerji təminatının gücləndirilməsi ilə yanaşı, bərpaolunan enerji layihələrinin həyata keçirilməsi Cəbrayılın gələcəkdə müasir və dayanıqlı iqtisadi məkan kimi formalaşmasına xidmət edir. 2026-cı ilin mayında Soltanlı kəndində 330 kilovoltluq “Şəfəq” yarımstansiyasının istifadəyə verilməsi də bu istiqamətdə atılan mühüm addımlardan biri olub.
Cəbrayıl şəhərinin və kəndlərinin bərpasında əsas məqsəd yalnız dağıdılmış tikililərin yenilənməsi deyil. Burada insanların rahat yaşaması, işləməsi, təhsil alması və öz gələcəyini qurması üçün müasir və təhlükəsiz yaşayış mühitinin yaradılmasıdır. Bu yanaşma Böyük Qayıdışın mahiyyətini də müəyyən edir. İnsanların doğma torpağa qayıtması ilə yanaşı, həmin torpaqlarda yeni iqtisadi və sosial həyatın qurulması qarşıya qoyulan əsas vəzifələrdəndir.
4 Oktyabrın Cəbrayıl Şəhəri Günü kimi təsis edilməsi də bu tarixi yaddaşın qorunması baxımından mühüm addımdır. Prezident İlham Əliyevin 2023-cü il 31 iyul tarixli Sərəncamı ilə işğaldan azad edilmiş ərazilərin şəhər günləri müəyyənləşdirilib və 4 Oktyabr Cəbrayıl şəhəri günü kimi təsbit olunub. Bu qərar Zəfər tariximizin ayrı-ayrı səhifələrinin gələcək nəsillərə çatdırılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Cəbrayılın bugünkü mənzərəsi bir daha göstərir ki, Azərbaycan xalqının torpaqla bağlı yaddaşı heç vaxt silinməyib. İşğal illərində dağıdılan şəhər və kəndlər bu gün yenidən qurulur, vaxtilə didərgin düşmüş ailələr öz doğma yurdlarına qayıdır, yeni məktəblər, yaşayış məhəllələri və sosial obyektlər istifadəyə verilir. Şükürbəyli kəndində 2026-cı ilin mayında keçirilən açılış mərasimi bu prosesin artıq real nəticələrini nümayiş etdirən nümunələrdən biridir.
Bu gün Cəbrayıl həm Zəfərimizin, həm də quruculuq əzminin simvollarından biridir. Şəhərin azadlığı uğrunda canından keçən şəhidlərin xatirəsi, qazilərimizin fədakarlığı və qəhrəman hərbçilərimizin şücaəti burada hər yeni tikilidə, hər qayıdan ailədə, hər dalğalanan bayraqda yaşayır.
4 Oktyabr münasibətilə bütün cəbrayıllıları və xalqımızı Cəbrayıl Şəhəri Günü münasibətilə təbrik edir, şəhidlərimizin əziz xatirəsi qarşısında ehtiramla baş əyirəm. İnanıram ki, Cəbrayılın yenidən qurulması və Böyük Qayıdış prosesi bu qədim diyarı qarşıdakı illərdə daha da inkişaf etmiş, müasir və firavan bir yaşayış məkanına çevirəcək. Cəbrayılın Zəfərdən dirçəlişə uzanan yolu Azərbaycan xalqının dövlətçilik iradəsinin, milli həmrəyliyinin və doğma torpağa bağlılığının canlı nümunəsidir.
Asif Əsgərov,
Milli Məclisin deputatı
