Tarix yalnız illərin, ayların və günlərin ardıcıllığından ibarət deyil. Tarix xalqların yaşadığı ağrıların, qazandığı qələbələrin, itirdiyi insanların və gələcək nəsillərə ötürdüyü mənəvi dəyərlərin yaddaşıdır. Azərbaycan xalqının müasir tarixində elə günlər var ki, onların hər biri milli yaddaşımızda xüsusi yer tutur. 27 Sentyabr da məhz belə günlərdəndir. 27 Sentyabr – Anım Günü Azərbaycan xalqının Vətən uğrunda canından keçmiş şəhidlərimizin xatirəsinə ehtiramını ifadə edən mühüm tarixdir. Bu gün yalnız 2020-ci ildə başlayan Vətən müharibəsinin ilk gününü xatırlamaq deyil, həm də Azərbaycanın suverenliyi, ərazi bütövlüyü və təhlükəsizliyi uğrunda həyatını itirmiş bütün Vətən övladlarını yad etmək baxımından xüsusi məna daşıyır. Azərbaycan Respublikasında 27 sentyabrın Anım Günü kimi qeyd olunması 2 dekabr 2020-ci il tarixli Prezident Sərəncamı ilə müəyyənləşdirilib. Sərəncamda Vətən müharibəsində qəhrəmancasına döyüşmüş, Azərbaycan Bayrağını işğaldan azad edilmiş ərazilərdə dalğalandırmış və ölkənin ərazi bütövlüyü uğrunda həyatını fəda etmiş hərbçilərə, eləcə də bütün şəhidlərə dərin ehtiram ifadə olunur. Bu baxımdan 27 Sentyabr xalqın yaddaşında həm hüzn, həm qürur, həm də məsuliyyət hisslərini birləşdirən gündür. Şəhidlik Azərbaycan xalqının mənəvi dünyasında xüsusi və müqəddəs anlayışlardan biridir. Vətən uğrunda həyatını itirən insanın xatirəsi yalnız ailəsinin deyil, bütün cəmiyyətin yaddaşına həkk olunur. Şəhid adı bir insanın həyat hekayəsindən daha böyük məna daşıyır. Çünki həmin ad Vətən, torpaq, dövlət və milli həmrəylik anlayışları ilə bağlıdır. Anım Günündə şəhidlərimizin xatirəsini yad edərkən ən mühüm məqam onların həyatlarının yalnız son anları ilə deyil, bütövlükdə insan taleləri ilə xatırlanmasıdır. Hər bir şəhidin arxasında bir ailə, ata-ana, övlad, həyat yoldaşı, qardaş-bacı, dost və doğma kənd dayanır. Buna görə də şəhidlik yalnız döyüş meydanında baş verən hadisə deyil. Onun təsiri illər boyu ailələrdə və cəmiyyətdə yaşamaqda davam edir. Şəhidlərimizin xatirəsinə ehtiram göstərmək onların adlarını yadda saxlamaqla başlayır. Lakin bu ehtiram yalnız xatirə tədbirləri ilə məhdudlaşmamalıdır. Şəhidlərin həyat yolunun öyrənilməsi, onların ailələrinin diqqətdə saxlanılması, gənc nəslə Vətən və vətəndaşlıq məsuliyyəti anlayışlarının aşılanması da bu ehtiramın mühüm hissəsidir. 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan və Ermənistan arasında genişmiqyaslı hərbi əməliyyatlar başladı. Prezident İlham Əliyevin 2021-ci ildə Anım Günü ilə bağlı müraciətində həmin gün Ermənistanın Azərbaycan mövqelərini və yaşayış məntəqələrini atəşə tutduğu, bundan sonra Azərbaycan Ordusunun genişmiqyaslı əks-hücum əməliyyatına başladığı və müharibənin 44 gün davam etdiyi bildirilir. Sonrakı 44 gün ərzində ağır döyüşlər getdi. Azərbaycan hərbçiləri müxtəlif istiqamətlərdə hərbi əməliyyatlar həyata keçirdilər. Müharibə yalnız hərbi qulluqçuların deyil, mülki əhalinin də həyatına təsir göstərdi. Döyüş bölgələrindən kənarda yerləşən yaşayış məntəqələrinin atəşə tutulması nəticəsində mülki şəxslər arasında da itkilər oldu. Prezident İlham Əliyevin 6 noyabr 2020-ci il tarixli sənədində münaqişə zonasından və cəbhə xəttindən uzaqda yerləşən yaşayış məntəqələrinin və infrastruktur obyektlərinin atəşə tutulması barədə məlumat verilir. Bu hadisələr 27 Sentyabrın yaddaşımızda yalnız hərbi əməliyyatların başlanğıcı kimi deyil, böyük insan faciələrinin və fədakarlıqların başlanğıc nöqtəsi kimi qalmasına səbəb olub. Şəhidlər qarşısında borc yalnız onların adlarını yad etməkdən ibarət deyil. Bu borcun mühüm hissəsi onların uğrunda can verdiyi dövlətin və cəmiyyətin gələcəyinə məsuliyyətlə yanaşmaqdır. Şəhidlərin həyat yolu gənclərə göstərir ki, Vətən anlayışı yalnız xəritədə müəyyən edilmiş ərazi deyil. Vətən insanın doğulduğu ev, ailəsi, dili, mədəniyyəti, tarixi, milli kimliyi və dövlətidir. Bu anlayışın qorunması yalnız hərbi xidmətlə deyil, gündəlik həyatda məsuliyyətli vətəndaş olmaqla da bağlıdır. Müasir Azərbaycan tarixində şəhidlərin həyat hekayələri bu baxımdan mühüm tərbiyəvi əhəmiyyət daşıyır. Onların bir çoxu müxtəlif peşələrə, fərqli yaşlara və həyat yollarına malik idi. Lakin Vətən qarşısında məsuliyyət hissi onları birləşdirən əsas dəyərlərdən biri oldu. Vətən müharibəsi dövründə cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrinin nümayiş etdirdiyi həmrəylik də Anım Gününün mənəvi məzmununun bir hissəsidir. Müharibə zamanı hərbi qulluqçular ön cəbhədə, mülki insanlar isə arxa cəbhədə müxtəlif vəzifələr yerinə yetirirdilər. Həkimlər yaralıların müalicəsi ilə məşğul olur, sürücülər, mühəndislər, logistika əməkdaşları, könüllülər və digər şəxslər öz imkanları daxilində ümumi səfərbərliyə töhfə verirdilər. Bu mənada müharibə bütövlükdə cəmiyyətin həyatına təsir edən hadisə idi. Anım Günü həmin həmrəyliyi də xatırlamaq üçün bir fürsətdir. Çünki şəhidlərin xatirəsi yalnız hərbi tarix deyil, eyni zamanda cəmiyyət tarixidir. 27 Sentyabrın rəsmi Anım Günü kimi təsis edilməsi şəhidlərin xatirəsinin dövlət səviyyəsində əbədiləşdirilməsinin ifadəsidir. 2020-ci il 2 dekabr tarixli Sərəncamla bu günün hər il qeyd edilməsi müəyyənləşdirilib. Belə günlərin təsis edilməsinin əsas məqsədlərindən biri tarixi yaddaşın qorunmasıdır. Çünki zaman keçdikcə hadisələr haqqında canlı şahidlərin sayı azalır, lakin cəmiyyət öz tarixini sənədlər, abidələr, muzeylər, kitablar, xatirələr və dövlət səviyyəsində keçirilən tədbirlər vasitəsilə yaşadır. Anım Günü də bu yaddaş sisteminin mühüm hissəsidir. Şəhidlərin xatirəsinin yaşadılması üçün yaradılan memorial məkanlar tarixlə cəmiyyət arasında canlı əlaqə yaradır. Bu baxımdan Bakıda yaradılan Zəfər Parkı və Zəfər Muzeyi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Zəfər Parkının açılışı 8 noyabr 2024-cü ildə keçirilib. Parkın konsepsiyasında Vətən müharibəsinin və qələbənin yaddaşlarda yaşadılması, şəhidlərin xatirəsinə ehtiram göstərilməsi mühüm yer tutur. 8 noyabr 2025-ci ildə isə Zəfər Muzeyinin açılışı olub. Muzeydə Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun tarixi, Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin tarixinə baxış, 44 günlük Vətən müharibəsi, Şuşanın azad olunması, qəhrəmanlar, 20 sentyabr 2023-cü il hadisələri və regionun dirçəlişi kimi mövzular üzrə səkkiz ekspozisiya zalı yaradılıb. Bu məkanlar gələcək nəsillərin tarix haqqında məlumat əldə etməsi üçün mühüm vasitələrdir. Anım Gününün ən həssas tərəfi şəhid ailələrinin yaşadığı hisslərlə bağlıdır. Dövlət və cəmiyyət üçün bir gün olan Anım Günü ailələr üçün çox vaxt şəxsi həyatlarının ən ağrılı xatirələrindən biridir. Şəhid ailələrinin ehtiyaclarına diqqət göstərilməsi buna görə sosial siyasətin mühüm istiqamətlərindən biridir. Şəhidin adı ilə bağlı tədbirlər keçirilərkən onun ailəsinin fikirlərinin, ehtiyaclarının və şəxsi xatirələrinin nəzərə alınması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Şəhid övladlarının böyüməsi, təhsil alması və cəmiyyətə inteqrasiyası da uzunmüddətli diqqət tələb edən məsələlərdəndir. 27 Sentyabr – Anım Günü Azərbaycan xalqının tarixində şəhidlərin xatirəsinə ehtiram, milli yaddaş və Vətən qarşısında məsuliyyət anlayışlarını bir araya gətirən xüsusi gündür. Bu gün biz yalnız keçmişi xatırlamırıq. Həm də gələcək qarşısında məsuliyyətimizi düşünürük. Şəhidlərin xatirəsinə ən böyük ehtiram onların adlarını yaşatmaq, ailələrinə hörmət göstərmək, tariximizi öyrənmək və gələcək nəsillərə doğru şəkildə çatdırmaqdır. 27 Sentyabr bizə xatırladır ki, dövlətlərin və xalqların tarixində böyük dönüşlər insan taleləri ilə yazılır. Azərbaycan tarixinin bu səhifəsində də şəhidlərimizin adı xüsusi yer tutur. Onların xatirəsi ailələrinin qəlbində, xalqın yaddaşında və ölkənin tarixində yaşamaqda davam edir. Allah bütün şəhidlərimizə rəhmət eləsin.
Milli Məclisin deputatı
Şahin Seyidzadə
